انبوه اسناد مالكيت ايران بر سه‌ جزيره خلیج فارسی

انبوه اسناد مالکیت ایران بر سه جزیره خلیج فارسی

مالكيت تاريخي، حتمي و بدون ترديد ايران بر 3 جزيره تنب بزرگ، تنب كوچك و ابوموسي تا سده‌هاي متوالي هرگز معارضي نداشت تا اينكه انگليسي‌ها به اين منطقه آمدند. در نوشته حاضر گوشه‌اي از انبوه‌ گزارش‌ها و اسنادي را كه توسط مقام‌هاي انگليسي درباره مالكيت خدشه‌ناپذير ايران بر اين 3 جزيره منتشر شده است، مشاهده مي‌كنيد. گزارش جان‌ملكم به فتحعلي‌شاه، گزارش لردكرزن، گزارش ادواردسي‌راس، گزارش كاپيتان استيف، گزارش آرلوندبراوزر، گزارش رابرت تيلور و نقشه امپراتوري ايران ترسيم شده توسط جان دونالد كينابر، نقشه آسياي مركزي كه در 1834 توسط سرگرد آلكس تهيه شده و... نشانه‌هاي قابل توجه و رسمي است كه همه ادعاها را درباره مالكيت اين جزاير توسط ساير كشورها منتفي مي‌كنند...

 
اسناد :

دولت ايران در طول تاريخ خود، از جمله در دوره قاجاريه، با مساله حاكميت جزاير خليج‌فارس سروكار داشته و به‌نحوي درگير اين قضيه بوده است. هرچند تا قرن‌ها هيچ خطري مالكيت ايران بر جزاير را تهديد نمي‌كرد، اما در دوره قاجاريه با حضور استعمار بريتانيا در منطقه، حاكميت مطلق ايران بر جزايرش به‌ناحق مورد خدشه و سوال قرار گرفت. البته درخصوص مالكيت تاريخي ايران بر جزاير سه‌گانه ابوموسي، تنب بزرگ و كوچك ترديدي از نظر ما وجود ندارد. جالب‌آنكه، در دوره قاجار، بريتانيا و امارت‌هاي تحت‌الحمايه آن نيز در گزارش‌ها، اسناد و نقشه‌هاي متعددي مالكيت دولت ايران را بر جزاير مذكور مورد تاييد قرارداده‌اند. اين‌گونه اسناد، بسيار و فراوان است و در صحت و رسميت آنها نيز جاي ترديدي وجود ندارد و جهت آگاهي بيشتر تنها به برخي از آنها كه مربوط به دوره قاجار مي‌باشد، اشاره مي‌شود.

الف ـ گزارش‌ها:

1ـ در گزارشي از هيات نمايندگي سرجان ملكم به دربار فتحعلي‌شاه قاجار درباره حدود و ثغور حاكميت دولت ايران كه در سال 1813.م با مقدمه كيناير، مشاور سياسي هيات فوق، تحت عنوان «يادداشت‌هاي جغرافيايي» درباره مرزهاي ايران منتشر گرديد، در بخش مربوط به قلمرو ايران در خليج‌فارس، جزاير ابوموسي و تنب‌ها از جمله جزاير تحت حاكميت ايران ترسيم شده است.

2ـ لرد كرزن، نايب‌السلطنه حكومت انگليسي هند كه در سال 1903.م سفري رسمي به خليج‌فارس داشته، در كتاب ايران و قضيه ايران نوشته است: «حكومت لنگه و جزاير اطراف آن (تنب، سري، ابوموسي) تا چند نسل با قاسمي بود. وي در شهر اقامت مي‌نمود و از جانب دولت [ايران]، نايب‌الحكومه بود.»

3ـ ادوارد سي راس، مامور سياسي بريتانيا در خليج‌فارس، درگزارش خود به تاريخ نوزدهم آوريل 1873.م، نوشته است كه جزيره تنب تابع فارس است و به لنگه تعلق دارد.

4ـ كاپيتان استيف ركنستابل در گزارش خود در سال 1854.م، به حكومت انگليسي بمبئي ــ كه بعدها تحت عنوان Persian Gulf Pilot از سوي وزارت درياداري بريتانيا به چاپ رسيد ــ درباره جزاير نوشته است: «حكمران لنگه... بر تمامي نواحي ميان بركه سفله و روستاي بتسانه به انضمام جزاير سري، بني فارور، تنب، بني‌تنب و ابوموسي حكومت مي‌نمايد.»

5ـ در گزارش و نقشه‌اي كه آرلوند بوراوز كمبال، نايب نماينده مقيم بريتانيا در خليج‌فارس، با عنوان ‌«سرزمين تحت تملك سلطان بني صقر، رييس قواسم» در 1844.م، تهيه كرده، تنها از جزيره حمرا نام برده شده است.

6ـ كلنل رابرت تيلور، نماينده سياسي بريتانيا در منطقه عربستان عثماني، در گزارش خود به مورخه بيست‌وپنجم فوريه 1836.م، كه عطف به نامه شماره 25 مورخ 1835.م، Bombay marine فرستاده شد، ضمن بررسي ويژگي‌هاي جغرافيايي و سياسي و بندرها و جزيره‌هاي خليج‌فارس، در فصلي ازاين گزارش، در ارتباط با بخشي از كرانه‌ها و بندرهاي ايران نوشته است: «در آن طرف ساحل عمان، بنادر كنگ، لنگه، شيناس، مغو، بيستانو، چارك، نخيلو، كنگان، نابند و طاهري وجود دارند كه جزاير مربوط به آنها اغلب داراي آب و گياه و درخت و آهو مي‌باشند در ميان آنها ابوموسي، سري و فارور مورد آشنايي دريانوردان ما هستند ....»

7ـ كاپيتان جورج بارنس بروكس، نماينده ويژه كمپاني هند خاوري كه سال‌ها در خليج‌فارس به بررسي وضع جغرافيايي و اجتماعي ساكنان جزاير و بنادر آن و ترسيم نقشه‌ اشتغال داشت، طي گزارش سال 1825.م، به عنوان كمپاني هند خاوري، درباره آداب و سنن و مذهب ساكنان بنادر و كرانه‌هاي خليج‌فارس، جزاير تنب و ابوموسي را در فهرست جزاير متعلق به ايران آورده و در نقشه به رنگ ايران مشخص شده‌اند.

8ـ كاپيتان هين، تهيه‌كننده سرشناس نقشه‌هاي دريايي كمپاني هند خاوري و درياداري هند، در گزارش 1829.م، زير عنوان: Lights & Peord Book of the Surve of the Persian Gulf
ضمن فهرست كردن تمامي جزاير متعلق به ايران، جزاير تنب و ابوموسي را در رديف جزاير وابسته به بندر لنگه آورده است. در اين گزارش نيز به بنادر و جزاير شيخ‌هاي عرب منطقه، از جمله قبيله قاسمي، اشاره شده و تنها جزيره حمرا از متعلقات آنان شناخته شده است.

ادامه نوشته

شاه عباس ، نادر شاه و جزایر خلیج فارس

جزيره‌هاي خليج فارس به لحاظ موقعيت استراتژيك در طول تاريخ بسيار پر اهميت بوده‌اند. كشورهاي استعمارگري مثل انگلستان، پرتغال و هلند اين اهميت را درك كرده و در مقاطع گوناگون بر سر آن با يكديگر و با ايران كه صاحب بلامنازع اين جزاير است نبرد مي‌كردند. در متن حاضر با اشاره‌اي به رويدادهاي مرتبط با جنگ‌هاي طولاني بر سر اين مناطق، يادآور شده است كه شاهان صفوي به ويژه شاه عباس و پس از آنها نادر شاه نيز توانسته بودند تسلط بي چون و چراي ايران را در جزاير گوناگون خليج فارس نشان دهند...
تيمورگوركاني در حمله خود به ايران سراسر كشور و همچنين ايالت فارس و بنادر و جزيره‌هاي خليج‌فارس ــ از جمله ابوموسي و تنب‌ها ــ را به تصرف خود درآورد. تيموريان خراج اين جزاير را تا سال 873.ق كه در ايران حكومت داشتند، توسط حكومت فارس دريافت مي‌نمودند. با اين‌ وجود از منابع چنين برمي‌آيد كه در دوره تيموريان و ايلخانان مغول هرچند تمام ايران، از جمله خليج‌فارس و جزاير آن، تحت حاكميت آنان قرار داشت، اما حكومت ايشان بر جزاير خليج‌فارس به‌ واسطه حكمرانان محلي ايراني اعمال مي‌شده است.
پس از انقراض حكومت ايلخاني در ايران و بروز دوره‌اي از هرج‌ومرج، سرانجام صفويان حكومت را در ايران به دست گرفتند و تا مدت‌هاي طولاني قدرتمندانه به اين حكومت خود ادامه دادند؛ اما البته صفويان جهت استقرار پايه‌هاي حكومت خويش مجبور به جنگ و ستيز با دولت‌هاي قدرتمند در همسايگي خود بودند. اين امر موجب شد آنان براي مدت‌هاي طولاني از سواحل و جزاير واقع در خليج‌فارس غافل شوند.در همين زمان، شاهد ورود اولين قدرت‌هاي استعماري به منطقه هستيم.

ادامه نوشته

بوشهر ازديدگاه مطبوعات دردروه پهلوي اول :

بوشهر ازديدگاه مطبوعات دردروه پهلوي اول :

تاريخچه :

بندر بوشهر در يك شبه جزيره صدفي، مرجاني واقع شده است كه در مدار 29درجه و 20دقيقه عرض شمالي و50درجه و 55دقيقه طول شرقي قرار دارد [1].

  بوشهر شهري برخاسته از روي تمدني كهن درخليج‌ فارس است.كه همواره نام ليان ، مزامبريا ، بوخت اردشير ، سيراف ، ريشهر ، ... تداعي كننده اين شهر در اذهان مي باشد ليكن اولين بار ياقوت حموي دركتاب معجم البلدان به نام بوشهر اشاره كرده است .

بوشهر به وسيله زمين‌هاي پست و باطلاقي از دريا جدا مي‌شود .اين شهر درچنان سطح پاييني قرار دارد كه گويي همه جاي شهر را آب فرا گرفته است و مي توان آن را دريايي ناميد [2]. قبل از دوره پهلوي اول بوشهر فاقد آب آشاميدني بود و ساكنان آن آب آشاميدني را ازقلعه بهمني در دو فرسخي بوشهر مي‌آورند و زمين آن نيز شوره زار است [3].

بوشهر در سال‌هاي پس از سقوط صفويان تحت اداره خاندان آل‌مذكور قرار گرفت و به‌تدريج از رشد و رونق خوبي برخوردار شد به‌گونه‌اي كه نادر شاه بوشهررا مقر نيروي دريايي قرارداد. درسال 1153هجري نادرشاه  براي تاسيس كارخانه كشتي‌سازي درايران و بي‌نيازي آن از ديگر كشورها دستور انتقال چوب لازم را از شمال ايران به اين بندر داد [4] هرچند مرگ زود هنگام نادر شاه به اواجازه نداد تا نقشه هاي خود را عملي كند وبوشهر را به بزرگترين بندركشتي سازي درخليج فارس تبديل كند، ليكن توجه كريم‌خان‌زند را به اين بندر جلب كرد و در دوره او اين بندر رقيبي براي بصره و مركز عمده تجارت خليج‌‌فارس و اقيانوس‌هند گرديد.

توصيف‌‌هاي سفرنامه ‌ها از بوشهر به صورت متفاوت بوده است .ولي يك چيز در همه آنها مشترك بوده وآن اهميت اين شهر به عنوان مهمترين بندر ايران از دوره افشاريه تا زوال قاجاريه مي‌باشد .دربرخي از آنها موقعيت نامساعد راه خشكي و دريايي دليلي دانسته شده كه اين بندر در صورت احداث نشدن شرايط مناسب رو به زوال خواهد گذاشت. درسفر نامه بردالي برت بيان شده با اينكه بوشهر مهمترين شهر جنوب ايران محسوب مي‌شود و تجارت دريايي عمده دراين مسير صورت مي‌گيرد ولي از هيچ‌گونه تسهيلات و امكانات بندري برخوردار نيست.[6] دركتاب ايران قضيه ايران لرد‌كرزن آمده است جاده بوشهر به تهران راه اصلي ورود به جنوب است و از همين راه تمام كالاهاي تجارتي هند وانگلستان به اصفهان و تهران مي‌رسد درحالي كه صد هفتاد مايل اول بين بوشهر و شيراز را بايد با كاروان پيمود [7]. درسفرنامه جان ملكوم بوشهر به عنوان مركز تبادل كالا ذكر شده است و دفتر تجاري انگلستان درآنجا قراردارد[8].درسفرنامه سرهنگ دوم لؤيس‌پلي اقلام تجارتي بوشهر به صورت كامل ذكر شده كه حاكي از اهميت آن مي‌باشد[9]. از ديگر مواردي كه نشان دهنده اهميت اين بندر مي‌باشد دفاتر نمايندگي سياسي و تجارتي كشورهاي مختلف درآن مي‌باشد. در سال 1812ميلادي نمايندگي سياسي بريتانيا، 1889ميلادي نايب كنسول‌گري فرانسه، 1898ميلادي نايب كنسول‌گري آلمان كه خيلي زود به كنسول‌گري تبديل شد ، روسيه درسال 1903ميلادي اقدام به تاسيس كنسول‌گري [10]، هندوستان ، عثماني ، بلژيك ، ايتاليا و...نيز نمايندگاني در اين شهر داشتند[11].

شهر بوشهر در اواخر عصر قاجاريه و به‌ويژه از دوره ناصرالدين شاه قاجار از اهميت بسيار برخوردار شد و درواقع مهم‌ترين بندر واردات و صادرات كالا محسوب مي‌شد. بندر بوشهر در دوره پهلوي اول تحت شرايط خاص داخلي و منطقه‌اي به‌تدريج رونق پيشين خود را از دست داده و جايگاه برتر خود را در ميان بنادر خليج‌فارس از دست داد. كيفيت افول اين بندر در دوره پهلوي اول بر‌اساس مطبوعات در سه بعد سياسي، اقتصادي و اجتماعي در اين مقاله مورد برسي قرار گرفته است. روزنامه‌هاي مورد استفاده قرار‌گرفته عبارتند از: حبل‌المتين(این روزنامه توسط سیدجلال الدین حسینی کاشانی در کلکته به چاپ مي‌رسيده است)، اطلاعات(از سال 1304-1320 شمسي)، استخر(اين روزنامه در شيراز و توسط محمد حسين استخر به چاپ مي‌رسيده است)، چهره‌نما(اين روزنامه توسط حاج ميرزا عبدالمحمدخان ايراني در قاهره به چاپ مي‌رسيده است)، خليج ايران(اين روزنامه در بوشهر به چاپ رسيده است و مسائل شهر بوشهر را بيان كرده است)، آدميت (اين روزنامه در شيراز توسط محمد حسن ركن زاده آدميت به چاپ مي‌رسيده است) و مجله پست و تلگراف  انتخاب ببيشتر اين روزنامه به دليل كثرت اخبار جنوب(به ويژه حبل‌المتين) و محل چاپ آنها بوده است. به‌جزء روزنامه اطلاعات كه اخبار سراسر دوره پهلوي اول را پوشش مي‌دهد.   ‌

اوضاع سياسي بوشهر :

بوشهر در تقسيمات سياسي عصر پهلوي اول يكي از شهرهاي استان فارس محسوب و مهمترين بندر براي آن استان(به ويژه شيراز ) محسوب مي‌شد. تحولات استان فارس برروي اين بندر تاثير بسيار مي‌گذاشت. مهمترين مسير تجارت به داخل كشور از طريق راه بوشهر – شيراز بود كه امنيت اين راه براي بوشهر حياتي بود. فاصله ميان بوشهر تا شيراز 45 فرسخ است  [12]اين راه كارواني را« مسيله » مي‌گويند[13]. درگيري‌هاي  اواخر دوره قاجاريه شرايط را براي زوال اين بندر فراهم كرد  اين درگيري‌هاي [13-1]ضربه بزرگي به تجارت وارد ساخت و بارها تجار اعتراض كرده، كه در بيشتر موارد به آن رسيدگي نمي‌شد. مسدود ساختن راه ، توقف كاروانها وغارت آنها ، قطع سيم تلگراف و عمليات ضد انگليسي[14] سرانجام همراه با ضعف دولت مركزي زمينه را براي انگليس فراهم كرد تا در8 اوت 1915ميلادي بوشهر را تصرف كند. گمرگ‌خانه آن نيز به دست انگليسي ها افتاد[15]. اين كار باعث اعتراض دولت و ملت ايران به ويژه درناحيه جنوب شد[15-1].

قبل از حكومت پهلوي ايران شامل شش ايالات بوده كه بوشهر جزء ايالات چهارم كه  شامل بلوچستان، كرمان، فارس و خوزستان بود محسوب مي‌شد [16] اما در دروه رضا شاه در سال1316شمسي تغييرات عمده‌اي دراين تقسيم‌بندي صورت گرفت و ايران به ده استان تقسيم شد كه بوشهر در زير مجموعه استان فارس قرارگرفت[17].وبيش از پيش حيات آنها به هم گره خورد. استان بوشهر شامل شهرستان‌هاي اهرم، برازجان، حيات‌داود، خرموج، دير، كنگان، گله‌دار و خود بوشهر بود[17-1].  

امنيت راه- از جمله مسائلي كه قبل ازدوره پهلوي وسراسر اين دروه مطبوعات به آن پرداختند راه ميان بوشهر و شهرهاي اطراف آن به ويژه شيراز است. تجار احتياج به امنيت كامل درسراسر مسير تجاري تا شيراز داشته كه متاسفانه دراين دوره حاصل نشد درابتداي دوره پهلوي روزنامه حبل المتين بيان مي كند مهمترين راه تجاري ما به داخل كشور ( بوشهر) بايد راه‌آهن يا راه‌شوسه داشته باشد كه تنها داراي يك راه كارواني است [18]. و بعد از آن درشماره‌هاي متعددي بيان كرده‌اند كه راه از طريق اشرار وخوانين چاه‌كوتاهي ، دشتي، دشتستاني، تنگستاني و...مورد تعرض قرار گرفته وامكان تجارت ازمردم سلب شده؛ بايد توجه داشت كه اين تعرضات نيز به خاطر فقر مردم ناحيه جنوب صورت گرفته است كه حتي از داشتن يك راه ساحلي بين‌بنادر برخودار نبوداند[19]. و هر چه به سوي سال‌هاي آخر حكومت رضا شاه پيش برويم ذكر اين گونه موارد كمتر مي‌شود، امنيت تا حدود كمي بيشتر شده ولي دليل اصلي آن افول بوشهر و جايگزيني محمره به عنوان بندر اصلي ايران است. راه‌آهن سراسري اين شرايط را هر چه بيشتر براي آن فراهم كرد اين امر باعث مهاجرت گروهي از ساكنان بوشهر و نواحي آن به سواحل جنوبي خليج‌فارس شده است[20].

خطوط پست وتلگراف وتلفن _ رضا شاه به دنبال ايجاد يك خط هوايي پستي بود كه بتواند سراسر ايران را به هم مرتبط سازد. بوشهر نقطه جنوبي خط هوايي قرار گرفت، ابتدا اين كار درسال 1925ميلادي توسط كمپاني يونكرس در خط هوايي اصفهان به شيراز و بوشهر انجام گرفت[21]. بودجه اين راه قرار شد تا سال 1306شمسي از طرف وزارت ماليه تصويب گردد [22] وطرح پرواز هفته يك بار از تهران به اصفهان و از آنجا به شيراز و محمره و در انتها به بوشهر و در بازگشت از بوشهر به دزفول- خرم آباد – بروجرد – عراق – قم به تهران درسال 1306 شمسي به تصويب وزارت پست وتلگراف رسيد[23]  و قرارشد در فروردين سال 1307 شمسي تاسيس شود[24]. پست‌خانه بوشهر در آن زمان جواب‌گوي همه تجار نبوده و نارضايتي تجار را به همراه داشت[25]. اين مسير شرايط بهتري را فراهم ساخت.

درسال 1307 شمسي درماده يكم مصوبه مجلس وزرا ذكر شده بود كه يك خط هوايي ميان بوشهر- لنگه – جاسك از هر دو طرف براي رونق بنادرجنوبي احداث شود[26] ، براساس آن كمپاني هوايي انگلستان پذيرفت دو فرودگاه دائمي در محمره و بوشهر و فروردگاه موقتي در لنگه براي مدت سه سال احداث كند. و در خاك ايران تابع كامل قوانين ايران باشد[27]. سومين خط هوايي بوشهر در سال1310شمسي با مشهد براي هفته يك بار به تصويب رسيد[28]. درسال 1314شمسي دفاتر پست و تلگراف بنادر جنوب به دو دسته تقسيم شد، قسمت اول به مركزيت بوشهر و قسمت دوم به مركزيت بندر عباس بود. اين خود نشان مي‌دهد بوشهر هنوز دفاتر پستي معتبري دارد .

تلفن- درباره تلفن در استان بوشهر مطبوعات سخني به ميان نياوردند فقط مجله پست و تلگراف و تلفن در سال 1312 شمسي بيان مي‌كند خط تلفن ميان بوشهر و احمدي در آن سال احداث شد. [29].

بيسم ساحلي- در آذر ماه 1315 شمسي وزات پست وتلگراف مشغول تهيه مقدمات نصب بي‌سيم ساحلي در بوشهر كرد [30] كه درارديبهشت سال 1316 شمسي به اتمام رسيد[31].

نيروي دريايي_ ايران تا قبل از حكومت رضا شاه ازنيروي دريايي به صورت منظم برخوردار نبوده و بنيان گذار نيروي نوين دريايي ايران را مي توان رضا شاه ناميد[32]. مركزيت اين نيروي دريايي در خوزستان قرار داشت.چهار آبان 1311روز تولد نيروي دريايي ناميده شد[33]. اين عوامل باعث افول سريع‌تر بوشهر شد در مطبوعات درباره بوشهر ونيروي دريايي مطلب مهم و قابل ذكري نيامده است جز ورود وخروج جهازات به كشور كه در ابتدا در اين بندر لنگر انداخته و بعد از آن به سوي محمره مي‌رفتند[34].

رضا شاه در بوشهر- در سا ل1307 شمسي براي اولين بار بعد از سلطنت رضا شاه وارد بوشهر مي‌شود كه مردم جهاز شراعي كوچكي از طلا ساخته و به او تقديم مي‌كنند تا شايد به خواسته آنان رسيدگي شود وكارخانه كشتي‌سازي و كمپاني كشتي‌راني در اين بندر احداث شود[35]. بار ديگر درسال 1311شمسي  رضا شاه به بوشهر مي‌آيد و از آنجا به سمت بندر شاهپور براي اجراي مراسم افتتاح آنجا حركت مي‌كند در اين مسافرت برتري و پيشرفت استان خوزستان كاملا مشاهده مي‌شود[36]. كم‌توجه‌اي حكومت مركزي و ناشايستگي حكمرانان در كنار تصويب و اجراي قوانين نامناسب دست‌به‌دست هم داد تا گام‌هاي بندر بوشهر را به‌سوي افول سريع‌‌تر كند.

اوضاع اقتصادي:

گمرك _ گمرك در كليه بنادر جنوب به‌ويژه در بوشهر به صورت درستي اجرا نمي‌شود . در اوايل تاسيس گمرك با وجود اينكه قواي دولتي در آن حدود نبود خوانين مقتدر امنيت را تأمين مي‌ساختند، ولي پس از آن به دليل نداشتن نيروي دريايي قوي ، سپرده شدن گمرك به افراد غير متخصص و نالايق واتخاذ قانون‌هاي نامناسب نه تنها گمرگ به رشد تجارت كمك نكرد بلكه به آن ضربه هم وارد ساخت. تعرفه‌هاي سنگين براي تجارت در حالي كه شرايط رشد و امنيت آن را تامين نمي‌كردند باعث ازدياد قاچاق كالا شد . از سمت سواحل جنوبي خليج فارس كه تعرفه گمركي نداشتند قاچاق كالا شيوع پيدا كرد. در آن صورت تجارت براي تاجرهاي بومي نه همراه با امنيت بود و نه سود ، تا جايي كه در بيان شده تجار به دليل نداشتن پول براي پرداخت تعرفه‌هاي گمركي نمي‌توانستند مال التجاره خود را از گمرك مرخص نمايند.[37] در موارد ديگر با انحصاري كردن برخي از كالا ها از قبيل ترياك، قند و شكر تجار را با مشكل مواجه كرده و خود باعث ازدياد قاچاق آن كالا مي شدند[38]. تغيير تعرفه گمركي و به موقع صادر نكردن مجوز آن ضرر بسيار به تاجران آن كالاها به ويژه خرما وارد مي‌كرد[39]. درسال 1315 شمسي گمرك كالاها به صورت كامل ويك جا در دست تجار قرار گرفت [40] با توجه به اين كه گمرك شهرها با يكديگر متفاوت بوده همچنان قاچاق كالا و بي‌نظمي وجود داشت با اين حال پيشرفت نظم در گمرك بيشتر شد .

قاچاق كالا - قاچاق كالا در تمام سواحل جنوبي ايران رايج بود . عوامل متعدد به آن دامن مي‌زدند از جمله اين عوامل ناشايستگي مأموران و انحصاري شدن كالا بود چنان كه در يكي از مقالات حبل المتين آمده است :« از بوشهر راپورت مي‌دهند كه قاچاق امتعه انحصاري خيلي زياد شده اخيرا دو نفر از مامورين گمرك چهارصد گوني قند و شكر قاچاقي در بين راه بوشهر وكازرون مي‌گيرند – يكصد وشصت گوني آنها هم وارد اداره گمرك بوشهر مي‌شود – صاحبان مال التجاره توسط بعضي از مامورين گمرك به عنوان اينكه بارهاي مذكور قاچاق نيست ، صدوشصت گوني را از گمرك خارج مي‌كنند ... » چنين مواردي بسيار اتفاق افتاده است[41]. اين روند تا جايي پيش رفت كه قاچاقچي‌ها كالا را از سواحل عربستان ، بحرين، دبي وارد سواحل ايران كرده و عده‌اي كالا ها را مي‌خرند ( بنك دار) و به جاي آنها كالاهاي از قبيل خرما و قالي مي‌داند، حال كالاهايي كه تجار از خارج وارد كرده و به سواحل جنوبي خليج فارس هم مي‌برند بايد از اين طريق به دستشان برسد و اين باعث از بين رفتن تجارت شده و ديگر كارها مرتبط با آن نيز از بين رفتند. شرايط براي مهاجرت عده‌اي به سواحل جنوبي خليج‌فارس فراهم شد بوشهر كه تا چند سال قبل چهل هزار نفر جمعيت داشت فعلا هفت هزار نفر جمعيت دارد. عوايد سنگين گمرك مهمترين علت قاچاق كالا بود و سراسر بنادر جنوبي ايران را ويران ساخت[42]. اين عوامل هر چه بيشتر بوشهر رابه سمت انحطاط سوق داد.

صادر و وارد كردن _ صادر و وارد كردن كالا عمده ترين منبع درآمد بندر بوشهر بود. عمده‌ترين صادرات بندر بوشهر كالاهاي خاصي بوده كه هر كدام براي كشوري صادر مي‌شده است ازجمله خرما ، كه جنس اعلاي آن براي هندوستان و اروپا و جنس متوسط آن به سواحل عربستان صادر مي‌گرديد[43]، گلاب به ممالك آفريقا از جمله زنگبار و حبشه و همچنين سواحل بحرعمان، جفت و مورد [44] به مناطق حاره، و ديگر موارد قالي، كتيرا، مغز بادام، زدو، حنا و ترياك بود[45]. واردات اين بندر قند و شكر و انواع مختلف پارچه واشياء زينتي .... بوده، درسالهاي 1312شمسي به بعد تجارت پارچه ژاپن دراين بندر بيشتر مي‌شود[46]. تعرفه‌هاي گمركي وقاچاق كالا تجارت اين بندر را ضعيف ساخت .

كشاورزي و ماهيگيري _ كشاورزي در بندر بوشهر و نواحي آن به دليل نبودن آب و خاك مناسب و نداشتن امكانات براي بهره‌برداري مناسب؛ اندك و به صورت ديم بود. حكومت پهلوي نيز براي رشد كشاورزي كاري انجام نداده جزء دو مورد در سال 1313شمسي كه ماليات اراضي را لغو و مقداري بذر به كشاورزان داده بود[47]. ماهيگيري در بندر بوشهر به صورت كاملا سنتي انجام مي‌گرفت با نداشتن امكانات منبع درآمد مناسبي به شمار نمي‌رفت. تنها اقدام حكومت براي بهبود اين وضعيت در سال 1315 شمسي با خريد يك كشتي صيد ماهي از دانمارك صورت گرفت[48].

اوضاع اجتماعي :

وضعيت عمومي _ بندر بوشهر در دوره پهلوي پيشرفتي نداشت. در طي بيست سال عوامل سياسي و اقتصادي دست به دست هم داده تا اوضاع اجتماعي پيشرفت نكند . در شماره‌هاي متعدد مطبوعات از اين كه پيشرفتي در شرايط عمومي مردم حاصل نشده [49]گلايه مي‌كنند[50] و بيان مي‌كنند اين امر عامل مهاجرت به سواحل جنوبي خليج فارس را فراهم كرده است [51]، از موارد ديگر شرايط نامساعد آب وهوا است تا جايي كه درجه حرارت به 106 درجه رسيده و طاقت فرسا شده است[52]. اين شرايط بيماري هاي فراگير را شيوع مي‌دهد[53] . ديگرعامل نارضايتي مردم سدهاي كنار دريا بوده غير استاندارد بودن آنها باعث مي‌شد طغيان آب دريا آنها را خراب سازد و زيان بسياري به مردم وارد سازد [54] . كمي باران ، خشكي و سرما بارها مردم را به قحطي و فقر و افزايش بيماري دچار مي‌ساخت [55].

تاسيسات شهري _ در طي اين بيست سال تاسيسات عمده وزيربنايي انجام نشده است . تنها چند مورد نسبتا جزئي صورت گرفته كه عبارتند از:

1- لوله كشي بوشهر در سال 1308 شمسي بعد از تقاضاهاي مكرر مردم به تصويب وزارت ماليه رسيد كه آب را به قيمت نازلي به اهلي بفروشند ومخارج لوله كشي وعايداتي براي بلديه شهر تهيه كنند[56].

2- احداث سد سازي در سال 1313 و 1318 شمسي بود اين اقدام براي بستن سد برروي رودخانه دالكي و بهره برداري از آن صورت گرفت[57].

3- تاسيس شركت برق كه درسال 1316 شمسي به تصويب رسيد[58].

4- مريض خانه بوشهر در سال 1308 شمسي بودجه آن به تصويب رسيد كه بيشتر سرمايه آن از عايدات شهري و توسط خود مردم پرداخت شد [59].

5- زايشگاه بوشهر كه با بودجه مردم درسال 1309 شمسي تاسيس شد[60].

6- لزوم مدرسه در اين بندر به ويژه براي زنان بارها ذكر شده[61]، كه تنها مدرسه بنات در سال 1343 قمري تاسيس شد[62].

7- كارخانه ريسندگي در سال 1315 شمسي دربوشهر احداث شد[63].

چنان كه مشاهده كرديم هيچ گونه صنعت زيربنايي دراين بندر احداث نشده است.

كشف حجاب _ در هيچ كدام از بنادر جنوبي ايران استقبالي از كشف حجاب صورت نگرفته است . در موارد بسياري هم مخالفت هايي با آن صورت گرفته كه موجب خشونت از طرف حكومت گرديده است .

 در بندر بوشهر اولين بار كه همه تجار و علما لباس متحد الشكل وكلاه پهلوي پوشيدند درسال1307شمسي بود كه براي ديدار با رضا شاه مجبور به تغيير لباس گرديند[64].  در مواردي كه احتمال درگيري مي رفت به ماموران حكومتي دستور داده مي‌شد كه كسي را مجبور به تغييرلباس نمايند و از به كار بردن كلمه كشف حجاب خوداري و به عنوان تربيت و تجدد نسوان اكتفا گردد[65]. براي تشويق مردم به پوشيدن لباس وكلاه متحدالشكل از پذيرش زناني كه با لباس سابق وچادر بودند خوداري مي‌كردند[66]. هر چند در مواردي سعي شد از مهاجرت به سواحل جنوبي خليج‌فارس جلوگيري شود ولي مهاجرت‌هايي در اين دوره صورت گرفت، در بندر بوشهر مهاجرت به خاطر كشف حجاب كمتر از ساير بنادر بوده است. همه عوامل ذكر شده در كنار يكديگر چگونگي افول بوشهر را از ديدگاه مطبوعات تاحدودي روشن مي‌سازند.

 

ادامه نوشته

همایش اسلام و تحولات ژئوپلیتیکی خاورمیانه و شمال آفریقا

محورها:

1. ماهیت تحولات ژئوپلیتیکی خاورمیانه و شمال آفریقا
2. بیداری اسلامی و تحولات ژئوپلیتیکی خاورمیانه و شمال آفریقا
3. منشأ رشد اندیشه های سیاسی و نیروهای اسلامی، و نقش آنها در تحولات ژئوپلیتیکی خاورمیانه و شمال آفریقا
4. تأثیر تحولات جدید بر دورنمای ژئوپلیتیکی آینده خاورمیانه و شمال آفریقا
5. نقش رسانه ها و فضای مجازی در تحولات ژئوپلیتیکی خاورمیانه و شمال آفریقا
6. رشد اسلامگرایی در منطقه ژئوپلیتیکی خاورمیانه و شمال آفریقا و رابطه آن با دموکراسی، حقوق شهروندی و مطالبات اجتماعی
7. تاثیر تحولات خاورمیانه و شمال آفریقا بر جمهوری اسلامی ایران

زمان های کلیدی:

• مهلت ارسال چکیده مقالات: 5 دی ۱۳۹۰ (تمدید یافت)

• اعلام پذیرش اولیه مقالات: ۱۰ دی ۱۳۹۰

• مهلت ارسال اصل مقاله: ۱ بهمن ۱۳۹۰

• اعلام پذیرش نهایی: ۱۵ بهمن ۱۳۹۰

• تاریخ برگزاری: ۳ اسفند ۱۳۹۰

مکان:

خیابان استاد نجات اللهی (ويلا) - تقاطع ورشو - پارک ورشو - تالار همایش های خانه اندیشمندان علوم انسانی

ثبت نام و ارسال از طريق پايگاه اينترنتي:

www.iag.ir

email: [e-mail]

محورهای فراخوان مقاله در همایش اسلام و تحولات ژئوپلیتیکی خاورمیانه و شمال آفریقا

محورهای فراخوان مقاله در همایش اسلام و تحولات ژئوپلیتیکی خاورمیانه و شمال آفریقا

1- ماهیت تحولات ژئوپلیتیکی خاورمیانه و شمال آفریقا

• اسلام خواهی آرمانی و هویت طلبانه دینی و باز گشت به خویشتن اسلامی

• اسلام خواهی بنیاد گرایانه

• اسلام خواهی مردم سالاری دینی

• اسلام خواهی سازگار با ارزشهای دموکراتیک و نوگرایانه

• دموکراسی خواهی و اصلاحات اجتماعی و سیاسی

• عدم توسعه یافتگی و فقر عمومی

• استعمار ستیزی، غرب ستیزی، سلطه ستیزی بیگانه

• الزامات منطقه ای و رشد احساسات ضد اسراییلی و تضاد اعراب – اسراییل

• استبداد و دیکتاتور ستیزی داخلی

• رشد جامعه مدنی و مطالبات شهروندی

• تضاد و مبارزه طبقاتی، قومی، فرهنگی، و جغرافیایی

• بی عدالتی جغرافیایی و اجتماعی

2- بیداری اسلامی و تحولات ژئوپلیتیکی خاورمیانه و شمال آفریقا

• نقش اسلام خواهی و غرب ستیزی در تحولات مزبور

• ژئوپلیتیک مذهب و تحولات مزبور

3- منشأ رشد اندیشه های سیاسی و نیروهای اسلامی، و نقش آنها در تحولات ژئوپلیتیکی خاورمیانه و شمال آفریقا

• چرایی رشد اندیشه های سیاسی اسلامی در منطقه

• دلایل رشد نیروها و گروههای اسلامی و موفقیت آنها در کسب قدرت سیاسی

• نقش اندیشه ها و نیروهای اسلامی در تحولات منطقه

4-  تأثیر تحولات جدید بر دورنمای ژئوپلیتیکی آینده خاورمیانه و شمال آفریقا

• تحولات جدید و تأثیر آن بر آینده کشورهای منطقه

• تحولات جدید و تأثیر آن بر پان عربیسم

• تحولات جدید و تأثیر آن بر آینده مسئله اعراب و اسرائیل

• تحولات جدید تأثیر آن بر استراتژی انرژی

• تحولات جدید و تأثیر آن براستراتژی های جهانی

• تحولات جدید و تاثیر آن بر رشد اندیشه ها و نیرو های اسلامی

• تاثیر تحولات جدید بر جهان اسلام و رشد جنبشهای دینی و اسلامی

• تاثیر تحولات جدید بر سازمان کنفرانس اسلامی

• تاثیر تحولات جدید بر امنیت منطقه ای و جهانی

• آینده جنبشها و نیروهای اسلامی در منطقه

5-  نقش رسانه ها و فضای مجازی در تحولات ژئوپلیتیکی خاورمیانه و شمال آفریقا

• تاثیر رسانه های داخلی و منطقه ای و ماهواره ای مانند الجزیره، بی بی سی و غیره

• تاثیر فضای مجازی بویژه شبکه های اجتماعی و ای میلها و غیره

6- رشد اسلامگرایی در منطقه ژئوپلیتیکی خاورمیانه و شمال آفریقا و رابطه آن با دموکراسی، حقوق شهروندی و مطالبات اجتماعی

• نقش جوانان در تحولات ژئوپلیتیکی خاورمیانه و شمال آفریقا

• نقش زنان در تحولات ژئوپلیتیکی خاورمیانه و شمال آفریقا

• نقش قبایل و قومیت ها در تحولات ژئوپلیتیکی خاورمیانه و شمال آفریقا

7-  تاثیر تحولات خاورمیانه و شمال آفریقا بر جمهوری اسلامی ایران

• تاثیر تحولات مزبور بر منزلت و موقعیت ژئوپلیتیکی جمهوری اسلامی ایران در خاورمیانه و شمال آفریقا

• تاثیر تحولات مزبور بر روابط جمهوری اسلامی ایران با کشورهای عربی و شمال آفریقا

 

راه اندازی شيفت شب كتابخانه ملي براي دانشجويان فوق ليسانس و دكتراي حرفه اي

دانشجويان فوق ليسانس و دكتراي حرفه اي به همراه فارغ التحصيلان اين دو مقطع، مي توانند از مزاياي شيفت شب كتابخانه ملي استفاده كنند.

به گزارش روابط عمومي سازمان اسناد و كتابخانه ملي ج.ا.ا. به نقل از مصوبه اخير شوراي معاونان سازمان ، دانشجويان فوق ليسانس به شرط تصويب پروپوزال پايان نامه خود در دانشگاه مربوطه و دانشجويان دكتراي حرفه اي نيز به شرط گذراندن امتحان جامع علوم پايه، از اول ديماه سال جاري از ساعت 22 الي 7 صبح روز بعد مي توانند از مزاياي شيفت شب و امكانات و تسهيلات پژوهشي كتابخانه ملي بهره مند شوند.

شايان ذكر است كه پيش از اين فقط دانشجويان و فارغ التحصيلان مقطع دكتراي تخصصي (Ph.D.) مي توانستند از شيفت شب كتابخانه ملي بهره مند شوند.

انگیزه تغییر نام خلیج فارس به روایت اسناد

در بیان عظمت نام تاریخی خلیج فارس همین بس که استفاده از این نام قدمتی بیش از 2500 سال دارد و از آن موقع به بعد نیز در کلیه اسناد معتبری که در سراسر جهان مشاهده می‌شود از نام تاریخی خلیج فارس و یا در زبان‌های مختلف دنیا استفاده شده است.

 خلیج فارس یکی از مهم‌ترین مناطق استراتژیک جهان با وسعت نزدیک به 233 هزار کیلومتر مربع در جنوب سرزمین ایران قرار گرفته است و کشورهای ایران، عربستان، کویت، قطر، بحرین، عراق، عمان و امارات متحده عربی دارای نوار ساحلی با خلیج فارس می باشند.

در بیان عظمت نام تاریخی خلیج فارس همین بس که استفاده از این نام قدمتی بیش از 2500 سال دارد و از آن موقع به بعد نیز در اکثر کتابها، اطلس‌های جغرافیایی، نقشه‌ها، سنگ نبشته‌ها، نامه‌های تاریخی و کلیه اسناد معتبری که در سراسر جهان مشاهده می‌شود از نام تاریخی خلیج فارس و یا در زبان‌های مختلف دنیا از نام های مترادف آن نظیر سینوس پرسیکوس، بحر الفارسی، الخلیج الفارسی، دریای پارس و ...  استفاده شده است.
 
عظمت بکارگیری این نام تاریخی شرق تا غرب پهنه زمین را در بر می گیرد و به دلیل موقعیت استراتژیک این آبراه در طول تاریخ توجه ویژه ای به این قسمت از جهان شده است.

در این مقاله از سری مقالات نام خلیج فارس به وسعت تاریخ، پیشینه نام کشورهای حوزه خلیج فارس بیان گردیده و به معرفی صاحبان منافع تغییر نام خلیج فارس و انگیزه آنها از این تغییر خواهیم پرداخت.

1-ایران

قدیمی‌ترین نام کشورهای حوزه خلیج فارس به دلیل قدمت و کاربرد و نفوذ سابقه فرهنگی، جغرافیایی و سیاسی و استمرار و ثبات و وضوح معنی در بین کشورهای حوزه خلیج فارس نام ایران می‌باشد و حتی در بین نام کشورهای جهان نیز به دلیل بهره‌مندی از سابقه و تمدن چند هزار ساله می‌توان از ایران به عنوان یکی از قدیمی‌ترین نام کشورهای جهان نام برد.

ویل دورانت در فصل هفتم کتاب تاریخ تمدن (عصر ایمان) در معرفی ایرانیان و نام ایران چنین می‌گوید: ایران قرن سوم وسیع‌تر از ایران امروز بود چنانکه از نام آن بر می آید سرزمین آریایی‌ها بوده است و افغانستان، بلوچستان، سغد، بلخ و عراق را نیز در برداشت.
 
همانطور که اشاره شد نام ایران از نام قوم آریا گرفته شده است. آریایی‌ها (آریانها/آرینها/آریاها) در هزاره دوم قبل از میلاد به فلات ایران وارد شدند. گروهی از آنان به منطقه هند امروزی رفتند و گروهی در این سرزمین که به نام آنان ایران نام گرفت باقی ماندند. بدین معنی که ایر از آریا و ان به عنوان ادات جمع یا مکان می‌باشد.
در مورد کلمه آریا گفته‌اند که به معنی نجیب، اصیل، شریف و شجاع است.

واژه ایران در فارسی باستان ائیریه (airya) و در فارسی میانه شکل اران (eran) بوده و برگرفته از شکل قدیمی (airya nama) واژه آریا در زبان‌های اوستایی، فارسی باستان و سنسکریت به ترتیب به شکل‌های ائیریه (airya) اریه (ariya) آریه (arya) به کار رفته است.

همچنین در زبان سنسکریت اریه (ariya) به معنی سرور و مهتر و آریکه (aryaka) به معنی مرد شایسته، بزرگداشت و حرمت است و آریایی به زبان اوستایی ائیرین (airyana) و به زبان پهلوی و فارسی دری ایر خوانده می‌شود.

ایر در واژه به معنی آزاده و جمع آن ایران به معنی آزادگان است. برای نام ایران در بعضی اسناد تاریخی از600 سال پیش از میلاد نام پرشیا نیز علاوه بر نام ایران نیز به کار رفته است که در سال 1935 میلادی در شرف تاسیس لیگ ملل با درخواست رسمی حکومت ایران فقط نام بومی و تاریخی ایران در عرصه جهانی مورد کاربرد قرار گرفت.

کاربرد نام پرشیا یا پرسیس که معادل آن در بعضی از زبان ها به کار رفته است به این علت است که اغلب ساکنان ایران فارس زبان بوده‌اند و به معنی سرزمین و مسکن اقوام پارس می‌باشد.

اهدای قلم"خليج فارس" به سازمان ملل

فارس: يك تاجر ايراني قلم "خليج فارس " (Persian Gulf) را به سازمان ملل اهدا كرد.

كمال گلستاني، تاجر ايراني كه در عرصه توليد قلم در دنيا فعاليت مي‌كند، درباره قلم "خليج فارس " مي‌گويد: براي نخستين بار سفارش ساخت خودكاري كه روي آن نقشه و نام "خليج فارس " حكاكي شده است را به يك شركت خارجي دادم كه نقشه حك شده روي قلم متعلق به وضعيت كنوني خليج فارس و نقشه روي جعبه اين خودكار متعلق به 600 سال پيش يعني قديمي‌ترين نقشه موجود در دنيا درباره خليج فارس است.

طراح قلم خليج فارس، اين قلم را چنين توصيف مي‌كند: قسمت بالاي آن به رنگ ارغواني است و نقشه و نام خليج فارس روي آن حك شده، جعبه اين قلم نيز در ابعاد 20 در 20 با نقشه رنگي خليج فارس متعلق به 600 سال پيش زينت شده است.

گلستاني از اهداي نمونه‌اي از اين قلم به سازمان ملل مي‌گويد كه با اين اقدام نام "خليج فارس " در اين سازمان جهاني زنده خواهد ماند.

وي درباره نحوه بدست آوردن قديمي‌ترين نقشه خليج فارس براي طراحي جعبه اين قلم خاطرنشان مي‌كند: براي تهيه اين نقشه به فرانسه سفر كردم و نزديكي موزه لوور گالري را پيدا كردم كه فقط نقشه مي‌فروشد، نقشه جزئي‌ترين مناطق كره زمين در آنجا وجود دارد، قديمي‌ترين نقشه خليج فارس را بدست آوردم كه توسط يك اروپايي طراحي شده بود، پس از آن كپي نقشه را به شركت سازنده خودكار در چين رساندم تا روي جعبه اين خودكار از تصوير آن استفاده كنند.

منابع و کتاب هاى مرجع درباره قشم (1)

1ـ افشار ايرج، جغرافياى تاريخى دريايى پاريس، انتشارات حوزه هنرى، تهران 1376.

2 ـ اقتدارى احمد، آثار شهرهاى باستانى، انتشارات انجمن آثار ملى، تهران، 1348.

3 ـ اقتدارى احمد، خليج فارس، انتشارات اميرکبير، تهران، 1364.

4 ـ اقتدارى احمد، کتاب سمينار خليج فارس، جلد دوم. تهران.

5 ـ امين، منابع انگليسى‌ها در خليج فارس، على ميرسعيد قاضى، انتشارات زرين، چاپ اول، تهران، 1367.

6 ـ ايولاکست، جغرافياى نخست در خدمت جنگ، ابوالحسن سروقد قدم، آستان قدس رضوى، مشهد، 1367.

7 ـ بایندر، خليج فارس، تهران، چاپخانه ارتش، 1317.

8 ـ بختيارى مجيد، راهنماى مفصل ايران (بندرعباس)، گيتاشناسى، چاپ دوم، تهران، 1380.

9 ـ تبريزى محمدحسين بن‌خلف، برهان قاطع، جلد سوم، ابن‌سينا، تهران. 1342.

10 ـ بلوکباشى على، جزيره قشم صدف ناشکافته خليج فارس، دفتر پژوهشى فرهنگى، چاپ دوم، تهران، 1380.

11 ـ پاکدامن رحمت‌اله، قشم جزيره‌اى آشنا، برنامه و بودجه، چاپ اول، تهران، 1374.

12 ـ تکميل همايون ناصر، خليج فارس، دفتر پژوهش‌هاى فرهنگى، چاپ اول، تهران، 1380.

13 ـ حقايق نگار خورموجى، ميرزا جعفرخان، تاريخ و جغرافياى فارس، انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى، تهران، 1380

ادامه نوشته

همایش با موضوع مطالعات خاورمیانه در ایران

انجمن علوم سیاسی ایران و پژوهشکده  مطالعات استراژیک خاورمیانه برگزار می‌کنند:

اهمیت منطقه خاورمیانه سبب شده است تا تحولات آن به سرعت در سایر مناطق جهان بازتاب داشته باشد. آخرین نوع از این تحولات نیز جنبش های مردمی در جهان عرب می باشد. در دو دهه گذشته، استادان و صاحب‌نظران و برخی مراکز پژوهشی و نشریات تخصصی در ایران نیز به مطالعه و تحلیل مسائل خرد و کلان منطقه خاورمیانه پرداخته‌اند، و در کنار آن، دوره‌های تحصیلات تکمیلی برای مطالعات خاورمیانه راه‌اندازی شده است. همچنین آثار مربوط به این حوزه، اعم از تالیف و ترجمه، در سالهای اخیر رشد چشمگیری داشته است. در نتیجه می‌توان ادعا کرد که خاورمیانه‌شناسی در ایران، به‌خصوص در دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی کشور، نسبت به پیش از انقلاب اسلامی جدی‌تر گرفته شده است، هرچند تا نقطه مطلوب؛ یعنی شکل‌گیری و تثبیت یک سنت مستحکم علمی در این زمینه، هنوز فاصله زیادی باقی است.

ضرورت بررسی وضعیت مطالعات خاورمیانه در ایران و آسیب‌شناسی این وضعیت، انجمن علوم سیاسی ایران و پژوهشکده  مطالعات استراتژیک خاورمیانه را بر آن داشت تا برگزاری همایشی مشترک را با عنوان «مطالعات خاورمیانه در ایران» برنامه‌ریزی کنند. دست‌اندرکاران این همایش امیدوارند این نشست علمی و تخصصی، با توجه به جایگاه بی‌بدیل ایران در منطقه، درآمدی مناسب برای بهبود وضعیت آموزشی و پژوهشی مطالعات خاورمیانه باشد.

سخنرانان:

دکتر کاظم سجادپور (دانشیار دانشکده وزارت امور خارجه): وضعیت مطالعات خاورمیانه در ایران

دکتر ابراهیم متقی (استاد دانشگاه تهران): نگرش‌های مختلف مطالعات خاورمیانه در ایران

دکتر کیهان برزگر (استاديار دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقيقات و رئیس پژوهشکده مطالعات استراتژیک خاورمیانه):  اهميت مطالعات خاورميانه در روابط بين‌الملل

دکتر امیرمحمد حاجی‌یوسفی (دانشیار دانشگاه شهید بهشتی): اسرائیل‌شناسی در ایران

دکتر علیرضا سلطانی (استادیار دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران‌مركزی): مطالعات اقتصاد‌سیاسی و توسعه خاورمیانه در ایران

دکتر قدیر نصری (استادیار دانشگاه تربیت معلم): آسيب‌شناسي خاورميانه‌پژوهي در ايران: نقد پنج رهيافت، طرح يك الگو

 

نقد و بررسی توسط:

دکتر شجاع احمدوند، استادیار دانشگاه علامه طباطبائی

دکتر سيد‌عبدالامیر نبوی، استادیار پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی

بخش پایانی همایش به ارائۀ نقد و نظرات آزاد استادان، پژوهشگران و دانشجویان حاضر اختصاص خواهد داشت.

زمان: پنجشنبه اول دی ماه 1390، ساعت 15 تا 19

مکان: بلوار کشاورز، خیابان شهید نادری (سهیل)، پلاک 8، تالار مرکز پژوهشکده مطالعات استراتژیک خاورمیانه

جلد سوم کتاب زیارتگاه‌های استان بوشهر منتشر شد

جلد سوم کتاب زیارتگاه های استان بوشهر به تالیف غلامحسین هادی نژاد دشتی در 144 صفحه و در تیراژ 1500 جلد توسط انتشارات وثوق وارد بازار شد.

غلامحسین هادی نژاد دشتی که اهل کاکی از توابع شهرستان دشتی است، بعنوان مولف کتاب زیارتگاه های استان بوشهر دربخشی از پیش گفتار چنین گفته است: آن چه پیش روی شماست،دفتر سوم از کتاب زیارتگاه های استان بوشهر است.

اکنون که به حمد الله توفیق نصیب شده، دفتر سوم تقدیم دوستان می شود. امید است که این دفتر در کنار دفترهای دیگر بتواند پاسخ گوی انتظارات و نیازهای خوانندگان گرامی باشد.
در این دفتر-همچون دو دفتر پیشین-چهل زیارتگاه به ترتیب الفبا و بدون در نظرگرفتن پیشوندها و القاب،معرفی شده است. روال کار هم مانند دو دفتر قبلی است؛بدین ترتیب که ابتدا موقعیت جغرافیایی بقعه یا امامزاده بیان و آن گاه به مواردی چون  معماری، تاریخچه،خفته در آن،امکانات و... اشاره شده و در پایان، فهرست منابع و ماخذ وتصاویر بقاع وامامزادگان  آمده است.
گفتنی است تاکنون علاوه برجلد اول و دوم و سوم کتاب زیارتگاههای استان بوشهر، کتاب مرغ باغ ملکوت و البته مقالات پرشماری از وی در جراید استانی و کشوری به چاپ رسیده است.

گذری بر تاریخ خلیج فارس در دوره سلوکی

گذری بر تاریخ خلیج فارس در دوره سلوکی

 

در زمان حمله اسکندر مقدونی بنا به گزارش مورخین یونان باستان شهرهای آبادی در کرانه شمالی خلیج فارس وجود داشته است و مردمی دریانورد و تجارت پیشه در آن شهرها سکونت داشته اند.

 

حمله اسکندر به ایران نتایج زیان باری را برای خلیج فارس و کرانه های آن به دنبال داشت. از هم پاشیدگی وحدت سیاسی ایران و از دست رفتن قدرت های محلی در ایالات پس کرانه ای و عدم توجه جانشینان اسکندر به وضعیت خلیج فارس شرایط نامساعدی برای این منطقه به وجود آورد. اسکندر در آخرین سال عمرش در صدد اجیر کردن فینقی ها برآمد تا در خلیج فارس به کشتیرانی بپردازند. به دستور او فینقی ها به ساختن کشتی پرداختند و در همان سال سه کشتی برای بررسی به خلیج فارس اعزام شد. یکی از این کشتی ها به بحرین رسید و صید مروارید را در این جزیره از نزدیک مشاهده کرد اما هیچ کدام از این کشتی ها نتوانستند از دهانه تنگه هرموز جلوتر روند و این سفرها نتایج چندانی در بر نداشت.

 

مرگ اسکندر باعث توقف نقشه های او درباره گسترش و توسعه تجارت بابل و خلیج فارس شد و جانشینان او به دلیل کشمکش بر سر جانشینی، چندان توجهی به امور اقتصادی منطقه از خود نشان نمی دادند. استقرار قدرتمندترین جانشینان اسکندر در مصر و تاسیس سلسله «بطالسه» و عدم توجه سلوکیان به امور تجارت خلیج فارس باعث شد تا طی قرون سوم و دوم پیش از میلاد بنادر دریای سرخ و دریای مدیترانه با حمایت کامل حکام بطالسه نقش اساسی را در تجارت شرق و غرب بر عهده بگیرند و بنادر و جزایر خلیج فارس در خلا قدرت سیاسی نواحی پس کرانه ای و گسترش ناامنی ها نتوانستند همچون گذشته در تجارت دریایی سهم عمده ای داشته باشند. در این دو قرن اعراب ساکن عربستان جنوبی یعنی «سبائیان» و اعراب عربستان شرقی یعنی اهالی «گرهه» با حمایت قطعی بطلمیوس فرمانروای مصر و جانشینانش توانستند نقش اساسی را در تجارت بین هند و اروپا ایفا کنند. آگاتار خیدس رئیس کتابخانه اسکندریه در قرن دوم پیش از میلاد در این باره می نویسد:

 

«در حقیقت در روی زمین هیچ ملتی به ثروتمندی مردم «گرهه» و «سبا» نیستند. مرکزیت آن ها بین آسیا و اروپا موقعیت ممتاز برای آن ها در جریان تجارت به وجود می آورد. اینان مللی هستند که سوریه و مصر را غنی ساخته اند و پرسودترین بازرگانی را برای دریانوردان فنیقی به وجود آورده اند از انواع وسایل تجملی و رفاهی اعم از بشقاب و مجسمه تا سایر لوازم خانگی که به مراتب برتر از اشیایی است که در اروپاست استفاده می کنند. هزینه های زندگی آنان باشکوه است و با جلال زندگی شاهزادگان رقابت می کند. خانه هایشان با ستون های پوشیده از سیم و زر می درخشد» (1)

 

نویسنده ناشناس کتاب راهنمای دریایی به نام «پریپلوس دریای اریتره» درباره شهر عدن در دریای سرخ می نویسد:

 

«آن را اوریمون می خوانند و در گذشته رونق بسیاری داشت و یک مرکز شهری بود. زمانی که هنوز سفر دریایی از هند به مصر انجام نمی گرفت و کسی نبود تا از مصر به بندرهای کرانه دیگر کشتیرانی کند همه در این جا گرد می آمدند. در آن روزگار بارهای کشتی ها از همه طرف به این شهر می رسید، همان طور که در حال حاضر اسکندریه کالای مصر و دیگر نقاط را در خود جای داده است» (2)

 

در قرن سوم و دوم پیش از میلاد این بنادر دریای مدیترانه و دریای سرخ بودند که با حمایت حکام بطلمیوسی مصر بر دریانوردان سواحل خلیج فارس پیشی گرفتند و توانستند بخش عمده ای از تجارت شرق به غرب را در انحصار خود درآورند. اما قدرت گرفتن تدریجی اشکانیان در ایران و توسعه قدرت آنان به سوی بین النهرین شرایط را دگرگون ساخت و دوره جدیدی را در تجارت منطقه ای شکل داد .

 

  منابع:

1- سرگذشت کشتی رانی ایرانیان، اسماعیل رانین

2- تاریخ خلیج فارس و ممالک همجوار، محمدباقر وثوقی

معرفی کتاب «نامی برای همیشه»؛ نگاهی به تاریخ خلیج فارس

نویسنده: عبدالکریم مشایخی

انتشارات: کانون اندیشه جوان

سال چاپ: 1389

کتاب نامی برای همیشه، نگاهی به تاریخ خلیج فارس از سری کتاب‌های دانشجوی کانون اندیشه جوان است و شامل دوازده فصل می باشد.

«جغرافیای طبیعی، حدود و وسعت خلیج فارس»، «خلیج فارس در دوران باستان»، «خلیج فارس در دوران اسلامی»، «ورود پرتغالی ها به خلیج فارس و سلطه بر جزیره هرمز»، «نخستین تلاش‌های انگلستان برای حضور در آب های خلیج فارس»، «آلمان ها در خلیج فارس»، «فرانسوی ها در خلیج فارس»، «عثمانی ها در خلیج فارس»، «دولت روسیه و اندیشه سلطه بر خلیج فارس»، «مسئله بحرین»، «مالکیت ایران بر جزایر سه گانه ابوموسی، تنب بزرگ و کوچک» و «خلیج فارس در دوران هشت سال دفاع مقدس» فصل‌های این اثر است.

در مقدمه این کتاب می‌خوانیم: «در سال 1955م/1334 شمسی سرچالز بلگریو، دیپلمات انگلیسی، در مقاله ای در مجله عرب زبان بحرین، فریبکارانه این جمله را نوشت: خلیج فارس که اعراب آن را خلیج العربی می گویند و بدین وسیله بذر فتنه‌ای را کاشت».

کتاب حاضر تلاش دارد به زبان ساده تاریخ سیادت دریایی ایرانیان بر خلیج فارس از دوران باستان تا عصر حاضر و مواردی همچون مسأله بحرین و تنب بزرگ و کوچک را مورد تدقیق و بررسی قرار دهد.

مدرسه تاريخى کماليه قشم

سواحل خليج فارس از ديرباز مرکز علم و دانش بوده است و طالبان علوم دينى از نقاط دور و نزديک و حتى شيخ نشين هاى جنوب خليج فارس براى کسب دانش و فراگيرى مسايل دينى و فقه اسلامى به اين سواحل روى مى‌آورده‌اند. معروف است که جزيره قشم دارالعلوم هايى با پيشينه 150 تا 300 سال داشته است که شايد از قديمى ترين و پرسابقه ترين مدارس علوم دينى در اين زمينه مدرسه کماليه باشد. مدرسه دينى آل کمال قشم، که به اختصار کمالى ناميده مى شود، در روستاى بند حاج على در حدود چهل کيلومترى غرب شهر قشم واقع شده است. اين مدرسه در محوطه اى بزرگ و محصور در نخل هاى کهن بنا شده و نمونه اى زيبا از معمارى اسلامى است.

اين مدرسه 300 سال سابقه تدريس عربى دارد و از علما و مدرسين نامى مدرسه از گذشته تا حال مى توان: شيخ محمد کمال، بانى و بنيان گذار مدرسه، شيخ يحيى پسر شيخ محمد کمال، شيخ زکريا پسر شيخ يحيى و شيخ محمد شيخ زکريا را نام برد. مى‌گويند در زمان شيخ محمد شيخ زکريا شاگردان مدرسه بالغ بر 150 نفر بوده اند. در زمان حاضر مدير و مدرس مدرسه کماليه شيخ عبدالرئوف نحوى است. شاگردان مدرسه به طور رايگان در مدرسه به تحصيل اشتغال دارند و به صورت شبانه روزى در حجره هاى متعدد مدرسه ساکن هستند. طلبه هاى دواطلب تحصيل در اين مدرسه از سن 16 سالگى به بعد مى توانند نام نويسى کنند. مدرسه کماليه چهار ماه در سال تعطيل است و در بقيه مدت سال هيچ گاه از محصل خالى نيست.

 کتابخانه مدرسه کماليه 

مدرسه کماليه کتابخانه اى بسيار غنى و ارزشمند دارد.  کتاب هاى درسى مدرسه کماليه اکثراً به زبان عربى است و براى فهم طلاب ترجمه مى شود و در صورت تمايل طلاب، به زبان عربى هم به آن ها تعليم داده مى شود.

تعداد کتاب هاى مدرسه کماليه بيش از 20 هزار جلد کتاب چاپى و خطى به زبان فارسى و عربى است. کتاب هاى خطى نيز در حدود 2000 جلد است که عموماً به دست خط علماى بنى کمال که در عصر

 خود عالم بوده و شهرتى به سزا داشته اند نوشته شده اند. در حاشيه يکى از کتاب هاى خطى مدرسه، تاريخى وجود دارد که نشان مى دهد مدرسه کماليه قشم حدود 300 سال قدمت دارد.

کتاب هاى خطى مدرسه بيش تر در زمينه تفسير، حديث، صرف، نحو، تاريخ، بيان، بديع و فقه و توحيد است. علومى که در مدرسه به طلبه ها درس داده مى شود عبارتند از فقه، صرف، نحو، تفسير، تجويد قرآن، احاديث، معانى، بيان، بديع، اصول، قواعد مذاهب اسلامى و چند درس ديگر.

طلاب مدرسه علوم دينى قشم که از اطراف جاسک و روستاهاى آن به ويژه بندرعباس و جزاير خليج فارس به کماليه مى آيند بعد از ترک مدرسه به ترويج امور دينى مى پردازند و در سمت خطيب، امام جماعت و نظاير آن مشغول فعاليت مى شوند.

کتابخانه و مدرسه کماليه به عنوان يکى از جاذبه هاى فرهنگى مذهبى جزيره شهرت دارد و محل بازديد و مراجعه پژوهشگران، شخصيت هاى فرهنگى، علماى دينى و مقامات کشورى است.

منبع: http://qeshm.ir

همکاری در تالیف دانشنامه جغرافياي تاريخي جهان اسلام

دانشنامه جغرافياي تاريخي جهان اسلام با هدف تأليف و تدوين مجموعه‌اي از اطلاعات جامع و فشرده درباره شهرهاي جهان اسلام از ظهور تا قرن پانزدهم هجري توسط پژوهشکده تاريخ اسلام آغاز کرده است.

اهداف اين برنامه به شرح زير است:

    ارائه مجموعه‌اي فراگير درباره مناطق، شهرها و آبادي هاي جهان اسلام حتي شهرها و مناطقي که اکنون نيستند و از بين رفته‌اند؛
    فراهم آوردن دانشنامه‌اي جامع به زبان‌هاي عربي، انگليسي و فرانسه تحت وب و همراه با متن چاپي دانشنامه؛
    از آن جا که کتاب‌هاي جغرافيايي جهان اسلام فاقد جامعيت‌اند و در برخي از آنها اطلاعات نادرست وگاه ضعيف و غير قابل اعتماد راه يافته است اين برنامه اميدوار است که بتواند دانشنامه‌اي پيراسته از اين معايب فراهم سازد و در اختيار محققان و پژوهشگران عزيز قرار دهد؛
    مساعدت به فراهم آوردن مجموعه اي قابل دسترسي براي پژوهشگران و علاقه‌مندان به مطالعات تاريخي، در محيط وب؛


امکانات برنامه:

    ارائه متن اصلي کليه کتب مسالک و ممالک مناطق جغرافيايي جهان اسلام از آغاز تا قرن حاضر؛
    قابليت جستجو در پايگاه بر اساس کليد واژه و نام مؤلفان؛
    ارائه نقش? شهرها و مناطق جغرافيايي جهان اسلام

نيازهاي برنامه:

    وسعت اطلاعات برنامه و گردآوري حدود 50000 مدخل در جغرافياي جهان اسلام و نيز ضرورت نگارش مقالات توسط صاحب نظران هر منطقه ايجاب مي کند که مداخل متنوع در اقصي مناطق اسلامي با تکيه بر دانش آن صاحب نظران نگاشته شود بنابراين نيازمند همکاري مستقيم و فعال اساتيد و صاحب‌نظران و پژوهشگراني هستيم که توانايي ياري ما را در تصحيح يا تأليف مداخل دارند؛
    بديهي است به رغم کوشش‌هاي فراوان در گردآوري نام ها و مداخل، چه بسا ممکن است مدخلي در مجموعه دانشنامه به دلايل گوناگون از قلم افتاده باشد، در اين صورت، انتظار داريم ما را در رفع نواقص کار، ياري نماييد.

بار ديگر تأکيد مي‌کنيم که تکيه ما در اين کار عظيم و گسترده همه صاحب نظران و پژوهشگران اين عرصه‌اند که آماده تدوين مداخل ارائه شده در اين دانشنامه‌اند. بديهي است مقالات رسيده به دانشنامه پس از ارزيابي در معرض مطالعه تمامي کاربران قرار خواهد گرفت.

براي اطلاع بيشتر به آدرس زير با ما مکاتبه کنيد:http://www.ptewiki.com

معرفی خلیج فارس شناسان : محمد عبدالرحمن علي‌نيا اوزي

محمد عبدالرحمن علي‌نيا اوزي

معرفی از: زینب مختاری ، کارشناسی ارشد مطالعات خلیج فارس دانشگاه تهران

مرحوم استاد محمد عبدالرحمن علي‌نيا اوزي در سال 1305ه.ق در بندر لنگه در خانوادۀ متوسطي به دنيا آمد. جد بزرگ وي ملقب به ملاعلي از مدينه مهاجرت کرد و با استادش شيخ حسن مدني در جنوب فارس و در بندر نخيلو ساکن شد. ملا علي سپس عازم اوز در نزديکي لار مي‌شود و در آنجا سکني می گزیند. پس از گذشت چند سال ملا علي از اوز به بستک مهاجرت کرد و در آنجا مشغول تجارت شد؛ ولي چندي بعد به سبب غارت اموالش توسط راهزنان و قتل برخي از دوستانش، ناگزير به اتفاق خانواده از بستک به بندر لنگه مهاجرت کرد و در آنجا به کمک دوستان تجارت جديدي را آغاز نمود که موفقيت‌آميز بود. وی توانست در محله افغانيها خانه‌اي براي خود بنا کند. بعد از فوت پدربزرگ، پدر محمدعلي نيا فعاليت تجاري خانواده را در دست گرفت. محمد علي‌نيا در همين خانه  به دنيا آمد.وي تحصيلاتش را در مدرسه محمدي بندر لنگه به پايان رساند.

محمدعلی نیا در سن جواني عازم دبي شد و به مدت دوازده سال با يکي از تجار ايراني به فعاليت پرداخت. وی چنانکه خود می گوید 12 سال در دوبی زندگی کرده است. عمده فعالیت وی در دوبی ظاهرا آنگونه که خود وی در یادداشت سوم می گوید، ایجاد وکالت جهازات بوده است. او در سال 1331ه.ق فعاليت تجاري خود را آغاز کرد و در سال 1332 ه.ق نمايندگي کارخانه خياطي سينگر را در منطقه کرمان و جنوب ايران به خود اختصاص داد.در سال(1364ه.ق/ 1306 ه.ش) ثبات مالي و تجاري وي به خطر افتاد و به فکر خروج و مهاجرت از وطنش بندر لنگه افتاد تا براي کسب معاش راه تازه‌اي بيابد.

عبدالرحمن علي‌نيا (نفر دوم سمت راست) به همراه دو تن از تجّار معروف ایرانی بحرين در کراچی

 

ادامه نوشته

معرفی کتاب سکه های سیراف

تالیف : دکتر مرتضی قاسم بگلو

ناشر: موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران و بنیاد ایران شناسی بوشهر

چاپ اول: 1385

معرفی چهره سیراف به عنوان یک شهر تجاری کار نو آورانه ای نیست و نوشته های مورخان و جغرافیدانان مؤید این نکته می باشد. ابن خردادبه (وفات 300 هـ . ق) از تاجران یهودی سیراف درباره تجارت فعال با مدیترانه و اقیانوس اطلس می نویسد. نویسنده کتاب حدود العالم من المشرق الیالمغربسیراف را جایگاه بازرگانان می نامد. مقدسی در احسن التقاسیم فی معرفه الاقالیم علاوه بر اشاره به آبادانی آن و ثروت بازرگانانش، آن را دروازه چین و خزانه پارس و خراسان توصیف می کند. اصطخری نیز در مسالک و ممالک از ارتباط سیراف با هندوستان و زنگبار می گوید. ابوالفدا در تقویم البلدان و ابن حوقل و اصطخری اشاره به واردات مصالح ساختمانی از هندوستان و زنگبار کرده اند. کتاب اخبارالصین والهند که در حقیقت شرح سفرهای سلیمان سیرافی در قرن سوم به چین است و آن را ابوزید سیرافی همراه با تبلیغاتی تدوین کرده، از منابع بسیار مهم در مورد سفرهای دریایی سیرافیان است. از دیگر منابع قابل استفاده برای این مطالعات، کتاب ناخدا بزرگ بن شهریار رامهرمزی به نام عجایب الهند است.

آنچه در این کتاب به قدر کفایت پیش رو داریم "سکه های کشف شده در سیراف"، "سکه های ضرب سیراف" و تصاویری دیدنی از سیراف است. در طی شش فصل حفاری در سیراف بین سالهای 1966 و اوایل 1973 میلادی 949 سکه و خرده سکه کشف شد، 4 قطعه طلا، 74 قطعه نقره، 436 قطعه برنز و 435 قطعه سکه سربی تشکیل دهنده این مجموعه بودند. بیش از نیمی از کل سکه ها، یعنی تمام سکه های طلا و بیشتر سکه های نقره تسلیم بخش باستان شناسی ایران شده بودند که اکنون در موزه ایران باستان هستند. بقیه سکه ها به انگلستان منتقل و به موزه بریتانیا تحویل داده شدند".

تصاویر نسبتاً روشن سکه ها در این کتاب خواننده را به فضای آن روزها می برد. تطبیق متن با سکه ها و شرح آنها تاریخ نسبتاً روشنی از سیراف، خلیج فارس و چگونگی ارتباط با کشورها و مناطق دیگر و سلسله های حکومتگر ایرانی به دست می دهد. امید که باز هم شاهد کارهایی ارجمند و روشنگر از این دست باشیم.

مهلت ارسال چکیده مقاله به سومین نشست تخصصی تاریخ مجلس تمدید شد

نظر به استقبال و درخواست تعدادی از پژوهشگران و صاحب‌نظران، برای ارسال مقاله به سومین نشست تخصصی تاریخ مجلس، مهلت دریافت چکیده مقاله تا10 دی1390 تمدید گردید.

لازم به ذکر است سومین نشست تخصصی تاریخ مجلس با عنوان : «نگاهی به ساختار و کارکرد مجالس دوره 13 تا 16» توسط کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی در اردیبهشت سال 1391 برگزار خواهد شد.

محورهای اصلی نشست:

-         روند انتخابات مجلس سیزدهم تا شانزدهم

-         مجلس ، احزاب و جمعیت‌های سیاسی

-         جایگاه و پایگاه اجتماعی نمایندگان

-         کمیسیون های مجلس

-         مجلس، شاه و دربار

-         مجلس ، علما و مراجع

-         مجلس و دولت‌ها

-         مجلس و بحران‌های سیاسی و اجتماعی(غائله آذربایجان، کردستان، نهضت جنوب...)

-         مجلس و سیاست داخلی

-         مجلس و مسایل  فرهنگی ، اجتماعی

-         مجلس و مطبوعات

-         مجلس و مردم

-         روسا و نمایندگان و فراکسیون‌های تأثیرگذار مجلس

-         مجلس و موضوع ملی شدن صنعت نفت

-         مأخذشناسی تاریخ مجلس در ادوار سیزدهم تا شانزدهم

-         مجلس و قانونگذاری

-         مجلس و سیاست خارجی

-         مجلس و مسائل حقوقی و قضایی

مهلت ارسال چکیده مقالات(تمدید شده): 10 دی 1390

مهلت ارسال اصل مقالات: 5 اسفند 1390

مشخصات نویسنده/نویسندگان، وضعیت شغلی/سمت، پست الکترونیکی و شمارة تلفن، همراه چکیده ارسال شود.

پست الکترونیکی: [e-mail]

نشانی دبیرخانه : تهران، میدان بهارستان، کتابخانه ، موزه و مرکز اسناد کتابخانه مجلس شورای اسلامی

تلفن: [phone]

ارائه آمار مربوط به وبلاگ مطالعات خلیج فارس تا تاریخ 1390/09/14

ارائه آمار مربوط به وبلاگ مطالعات خلیج فارس تا تاریخ 1390/09/14

آمار از تاریخ 1390/04/07 می باشد.

بررسی آمار

پيش‌بينی بازديد

معمولا 53% از بازدیدکنندگان پيش از ساعت 15:30 مراجعه می کنند. بنابراین پیش‌بینی می شود امروز تقریبا 64 بازدیدکننده مراجعه کنند.

ميانگين بازديد

ميانگين بازدید روزانه در هفته گذشته: 53 بازدید
ميانگين بازدید روزانه در 30 روز گذشته: 46 بازدید

ساعات بازدید

نيمی از بازدید روزانه اين سايت پيش از ساعت  14:49 می‌باشد و بيشترین بازديد در ساعت  11 ق.ظ. است.


کامپیوتر کاربران

مرورگر	تعداد	درصد
IE 7.0	407	13.4%
IE 6.0	301	9.9%
IE 5.0	82	2.7%
فايرفاکس	1846	60.8%
Opera	89	2.9%
ناشناس	310	10.2%

سيستم‌عامل	تعداد	درصد
Win Vista	304	10%
Win XP	2648	87.2%
Linux	34	1.1%
ناشناس	50	1.6%

پر بيننده ترين روز

27 مرداد 1390

1342 بازديد

آمار کشور بازديدکننده ها
رتبه	کشور	تعداد ورودی	درصد
1	ج. ا. ايران	2178	60.43%
2	آمريکا	1119	31.04%
3	کانادا	56	1.55%
4	آلمان	38	1.05%
5	چين	32	0.88%
6	انگلستان	31	0.86%
7	هلند	18	0.49%
8	امارات	15	0.41%
9	برزيل	13	0.36%
10	قطر	11	0.3%
11	روسيه	10	0.27%
12	لهستان	10	0.27%
13	هند	8	0.22%
14	افغانستان	7	0.19%
15	ترکيه	7	0.19%
16	اسپانيا	6	0.16%
17	اتريش	5	0.13%
18	کويت	4	0.11%
19	استرالیا	3	0.08%
20	جمهوري چك	3	0.08%
21	مالزي	3	0.08%
22	فرانسه	2	0.05%
23	نروژ	2	0.05%
24	عراق	2	0.05%
25	فيليپين	2	0.05%
26	سوئد	1	0.02%
27	عربستان	1	0.02%
28	ايتاليا	1	0.02%
29	لبنان	1	0.02%
30	پاکستان	1	0.02%
31	ژاپن	1	0.02%
32	فنلاند	1	0.02%
33	بحرين	1	0.02%
34	آذربايجان	1	0.02%
35	سوئيس	1	0.02%
36	کرواسی	1	0.02%
بقيه کشورها		8	0.22%
مجموع		3604	100%

   

   
در اين قسمت هرگونه بازديد از صفحات سايت به صورت زنده نمایش داده می شود.

در حال اتصال ...

همایش بین‌المللی زبانها و گویش‌های ایرانی: گذشته و حال

مرکز دایره‌المعارف بزرگ اسلامی «همایش بین‌المللی زبانها و گویش‌های ایرانی: گذشته و حال» را برگزار می‌نماید:

محورهای همایش:
- پژوهشهای تازه در زمینه زبانها و متون ایرانی باستان (فارسی باستان، اوستایی، سکایی و مادی)
- پژوهشهای تازه در زمینه زبانها و متون ایرانی میانه غربی (پارتی و فارسی میانه)
- پژوهشهای تازه در زمینه زبانها و متون ایرانی میانه شرقی (سغدی، ختنی، خوارزمی و بلخی)
- پژوهشهای تازه در زمینه متون کهن فارسی از منظر زبان‌شناسی
- جغرافیای زبان فارسی
- رابطه زبانهای ایرانی با دیگر زبانها در طول تاریخ
- پژوهشهای تازه در زمینه گویشهای ایرانی نو غربی و شرقی


اگرچه تاکید محور همایش بر زبانها و گویش‌های ایرانی است، مطالعات در زمینه زبانشناسی متون کهن ایران نیز پذیرفته می‌شود.

شایان ذکر است مقالات پذیرفته شده در این همایش در مجموعه مقالات منتشر خواهد شد.

ضوابط ارسال مقاله:

ادامه نوشته

تأسیس دهکده گردشگری در جزیره هنگام

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی مرکز گردشگری علمی-فرهنگی دانشجویان ایران-  منطقه خليج‌فارس، افشين عباس‌نژادهنگامي، مديرعامل دفتر خدمات مسافرتي دلفهنگام اظهار کرد: طرح ساخت دهکده گردشگري توسط سرمايه‌گذار بخش خصوصي بيش از دو سال است که به سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري ارائه شده است.

وي افزود: زمين موردنياز براي ساخت اين دهکده گردشگري نيز تامين شده و در اختيار سرمايه‌گذار قرار گرفته است.

عباس‌نژادهنگامي تصريح کرد: مهمترين مشکل براي ساخت اين دهکده گردشگري، تامين برق است.

به گفته وي، براي حل اين مشکل چندي پيش از سوي سازمان منطقه آزاد قشم نامه‌اي به نهاد رياست جمهوري ارسال شده است که اميد مي‌رود تا قبل از سال جاري برق اين منطقه تامين شود.

منبع خبر: http://www.istta.ir

برگزاری همایش ایران و تاریخ تحولات معاصر خلیج فارس

به گزارش خبرگزاري كتاب ايران(ايبنا) همايش ايران و تاريخ تحولات معاصر خليج فارس با نگاهي ويژه به حاکميت ايران بر جزاير سه گانه (تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسي) پنجشنبه و جمعه (10 و 11 آذر) از ساعت 14:30 تا 19:30 در سالن اجتماعات مركز فرهنگي شهر كتاب برگزار مي‌شود.

دکتر داود هرميداس باوند، محمدعلي بهمني قاجار، دکتر مجيد تفرشي، دکتر فريدون زند فرد، دکتر رضا شيرزادي، دکتر نقي طبرسا، دکتر حبيب‌الله ملکوتي‌فر و دکتر محمدعلي موحد سخنرانان اين همايش به‌شمار مي‌روند.

پخش قسمتي از مستند درياي پارس به کارگرداني منوچهر طياب پايان‌بخش همايش دو روزه است. همچنين نمايشگاه تخصصي کتاب با موضوع خليج فارس نيز با 20 درصد تخفيف از سوي ناشران در حاشيه همايش برپا مي‌شود. 

سالن اجتماعات شهر کتاب در خيابان شهيد بهشتی، خیابان شهید احمد قصیر (بخارست)، نبش کوچه‌ سوم واقع شده است.

فراخوان مقاله فصلنامه مطالعات تاریخی

فصلنامه مطالعات تاريخي وابسته به موسسه مطالعات و پژوهشهاي سياسي از محققين، نويسندگان ، پژوهشگران و مورخان محترم درباره موضوعات تاريخ معاصر ( از مشروطه تا كنون ) در عرصه هاي سياسي ، اجتماعي و فرهنگي دعوت به همكاري مي نمايد

موضوعات اصلي مورد توجه فصلنامه عبارتند از:

الف – رجال: ( شخصيتهاي موثر در اين دوره تاريخي  مقالاتي كه در اين زمينه تنظيم مي شود به تبار، انديشه ، سوابق، نقش، ارتباطات و وابستگي هاي فكري و تشكيلاتي و عملكرد آنها در عرصه هاي سياسي،فرهنگي، اقتصادي، نظامي و ... بر اساس اسناد و منابع تاريخي مي پردازد.

ب - جريانات: ( احزاب، سازمانها، محافل،فرق،تشكيلات و گروهها) ساختار، رهبران ، ارتباطات ، خاستگاه فكري، اهداف و خط مشي ها، فعاليتها، سياستها ، مواضع و تحولات از آغاز تا پايان يا در مقاطع خاص مي پردازد.

ج - وقايع:

آن دسته از رخدادها و پيامدهاي تاثيرگذار در شئون مختلف سياسي، اجتماعي، اقتصادي، نظامي، فرهنگي كه براي درك بهتر و عميق تر روند تحولات تاريخ معاصر لازم است و مشتمل بر موارد ذيل مي باشد: زمينه ها،علل، توصيف چگونگي، شعاع و برد، افراد تاثير گذار، اهداف، پيامدها و نتايج.

 د - انديشه:

مباني ، خاستگاه ، گرايشها، وابستگي ها و رويكردهاي سياسي، اجتماعي، ديني، فرهنگي، اقتصادي و ... در انديشه و تفكرات افراد ، جريانات، دولتها، مجلسها و دوره هاي مؤثر در تاريخ معاصر

چارچوب شكلي تنظيم و ارائه مقاله:

.

ادامه نوشته

کتاب جابجایی کانون‌های تجاری خلیج فارس برنده جایزه جلال آل احمد شد

 

کتاب "علل و عوامل جابجایی کانون‌های تجاری در خلیج فارس" اثر دکتر محمد باقر وثوقی برگزیده بخش تاریخ نگاری چهارمین جایزه جلال آل احمد شد.

در این کتاب علل و عوامل جابجایی کانون‌های تجاری خلیج فارس به عنوان یک مسأله تاریخی و با بهره‌گیری از منابع مرتبط، مورد بررسی و مطالعه قرار گرفته است. 

 دکتر محمدباقر وثوقی با به کارگیری روش «ابن مجاور» در مطالعه جابجایی کانون‌های تجاری خلیج فارس تلاش کرده تا مسأله علل و عوامل جابجایی کانون های تجاری خلیج فارس را مورد بررسی قرار دهد.

جابجایی کانون‌های تجاری، از جمله مهمترین ویژگی‌های اجتماعی و اقتصادی خلیج فارس در طول تاریخ پر فراز و نشیب آن است. از آنجایی که این مسأله مهم و تأثیرگذار در تحولات اجتماعی این منطقه مهم از جهان اسلام، یکی از مسایل کمتر شناخته شده محسوب شده و از سویی دیگر درباره این موضوع، کتابی مستقل برای بهره‌برداری علاقه‌مندان و به ویژه دانشجویان رشته مطالعات خلیج فارس وجود نداشته است.

شایان ذکر است که دکتر محمد باقر وثوقی، در حال حاضر در یک سفر تحقیقاتی در چین به سر می برند و در دانشگاه پکن در خال انجام تحقیقاتی در زمینه « مناسبات دریایی ایران و چین» هستند.

با آرزوی موفقیت همیشگی برای استاد ارجمند دکتر وثوقی و برای همه محققان حوزه خلیج فارس.

 

 

سخنرانی دکتر وثوقی در دانشگاه نانجینگ پکن

سخنرانی دکتر وثوقی در دانشگاه  نانجینگ پکن

به اطلاع دانشجویان رشته مطالعات خلیج فارس دانشگاه تهران و سایر دانشگاه می رسانیم که جناب آقای دکتر وثوقی در حال حاضر برای یک سفر تحقیقاتی عازم کشور چین شده اند و تا اواخر بهمن ماه در این کشور به سر می برند.

همچنین باخبر شدیم که این استاد گرامی روز سه شنبه 8/9/1390 مطابق با 29 نوامبر 2011  یک جلسه سخنرانی در دانشگاه نانجینگ پکن جلسه سخرانی با موضوع « مراودات دریایی خلیج فارس و چین » برگزار می کنند.

برای این استاد گرامی آرزوی سربلندی و موفقیت از خداند منان مسئلت داریم.

 در ادامه به معرفی دانشگاه نانجینگ پکن می پردازیم 

درباره دانشگاه

دانشگاه نانجینگ به عنوان مهد آموزش پیشرفته معلم در چین در تاریخ خود با بیش از یک صد سال تجربه رهبری آموزش ،بسیاری از استادان مشهور و متخصص  و تعداد زیادی از دانشمندان شناخته شده در چین را آموزش داده است . تلاش آنها و کمک به تدوین سنت علمی در دستیابی به حقیقت ، همانطور که در دانشگاه دیده می شود است . شعار این دانشگاه زندگی با فضیلت و عشق ، از راه آموزش و تمرین. است. برای آشنایی بیشتر با ویزای تحصیلی دانشگاه عمومی نانجینگ  (چین )در ویکی پدیا به لینک  Nanjing Normal University مراجعه فرمایید. 

رشته هاي دانشگاه

هنر
موسسه توسعه اجتماعی
دانشکده حقوق
موسسه مدیریت عمومی
دانشکده کسب و کار
موسسه آموزش علوم
موسسه زبان خارجه
علوم ریاضی
موسسه علوم کامپیوتر و فناوری
علوم فیزیکی و فن آوری
شیمی و علوم مواد
علوم زیستی
علوم جغرافیایی
موسیقی
آکادمی هنرهای زیبا
روزنامه نگاری و ارتباطات
علوم طبیعی
موسسه مهندسی برق و اتوماسیون
انرژی و مهندسی مکانیک
موسسه بین المللی فرهنگ و آموزش و پرورش

ادامه نوشته

تمدید مهلت فراخوان مقاله هفتمین نشست تخصصی تاریخ شفاهی

تمدید مهلت فراخوان مقاله هفتمین نشست تخصصی تاریخ شفاهی (11بهمن 1390)

 نظر به استقبال و درخواست تعداد زیادی از پژوهشگران و صاحب‌نظران، برای ارسال مقاله به هفتمین نشست تخصصی تاریخ شفاهی؛ شورای سیاست‌گزاری نشست، مهلت دریافت چکیده مقاله را تا 20 آذر1390 و اصل مقاله را تا 20 دی1390 تمدید نمود.

لازم به ذکر است هفتمین نشست تخصصی تاریخ شفاهی با عنوان: « تدوین در تاریخ شفاهی»، در ادامه سلسله نشستها و کارگاههای تخصصی انجمن تاریخ شفاهی ایران، توسط كتابخانه، موزه و مركز اسناد مجلس شوراي اسلامي در 11بهمن 1390 برگزار خواهد شد. انجمن تاریخ شفاهی ایران؛ گروه تاريخ دانشگاه اصفهان؛ حوزه هنری؛ سازمان اسناد و كتابخانة ملي جمهوري اسلامي ايران؛ سازمان كتابخانه‌ها، موزه‌ها و مركز اسناد آستان قدس رضوي و مرکز اسناد انقلاب اسلامی؛ همکاران و همراهان این دوره از نشست هستند.

هدف از برگزاري اين همايش، دانش افزائي در حوزة تاريخ شفاهي و همكاري هر چه بيشتر مراكر فعال و پزوهشگران این حوزه است.

· محور اصلی نشست: « تدوین در تاریخ شفاهی»

·زیر محورها:

1- ویرایش به معنای اعم و اخص (پیاده سازی، ویرایش،‌ ساختار، زبان متن و ...)

2- برآیندها و کاربری (توجه به خروجی‌ها و نظرداشت موازی بودن منابع تاریخ شفاهی)

3- نقد (بررسی موردی)

از همة علاقه‌مندان به مسائل «تاريخ شفاهي» به ویژه استادان و پژوهشگران، براي شركت و ارائه مقاله، دعوت به عمل مي‌آيد تا مقاله‌های خود را حول محورهاي پیشنهادی نشست ارسال نمایند. شایان توجه اینکه سایر محور های ذکر نشده اما مرتبط با تاريخ شفاهي نیز قابل بررسی است.

· نکات:
ـ آخرين مهلت ارسال چكيده (تمدید شده): 20/9/1390

ـ آخرين مهلت ارسال اصل مقاله (تمدید شده): 20/10/1390

ـ چكيده‌‌ها و اصل مقاله‌ها در قالب فايل word به پست الکترونیکی [e-mail] ارسال گردد.

 ـ مشخصات نويسنده/نويسندگان، وضعیت شغلی/سمت، پست الکترونیکی و شمارة تلفن، همراه چكيده ارسال شود.

ـ عزیزانی که مایل به شرکت در هفتمین نشست تاریخ شفاهی هستند؛ با توجه به فرم شماره 701 و 702 پیوستی نحوه حضور خود را اعلام فرمایند.

ـ بدیهی است عدم پاسخ به این ایمیل به منزله عدم تمایل شرکت در نشست است.

ـ ایمیل گروهی ارسال می‌شود، لذا علاقه مندانی که قبلاً با پر کردن فرمهای 701و 702 برای شرکت در نشست، ابراز تمایل کرده‌اند، دیگر نیازی نیست به این ایمیل پاسخ دهند.

· نشاني دبيرخانة نشست:

تهران ـ میدان بهارستان، كتابخانه، موزه و مركز اسناد مجلس شوراي اسلامي، تلفن[phone]

 

دبیرخانه هفتمین نشست تخصصی تاریخ شفاهی

 

 

 

معرفی خلیج فارس شناسان (زندگینامه دکتر جیمز اونلی)

دکتر جیمز اونلی در حال ارائه مقاله (دانشگاه تهران، تالار استاد باستانی پاریزی)

جیمز اونلی مدیر مرکز مطالعات خلیج فارس در دانشگاه اگزتر انگلستان، و سردبیر مجله مطالعات عربی ، با تمرکز بر شبه جزیره عربستان است.او متخصص در زمینه ی تاریخ، جامعه شناسی و فرهنگ کشورهای ساحلی خلیج فارس: کویت، عربستان سعودی، بحرین ، قطر ، امارات متحده عربی، عمان، جنوب ایران و جنوب عراق است.. او دارای مدرک دکترا در رشته ی تاریخ خاورمیانه از دانشگاه آکسفورد است

 و نویسنده The Arabian Frontier of the British Raj: Merchants, Rulers, and the British in the Nineteenth Century Gulf (Oxford University Press, 2007،

 که این اثر برنده جایزه نفر دوم کتاب سال انجمن مطالعات خاورمیانه شد.  و تا کنون بیش از بیست و چهار مقاله و مطلب درباره خلیج فارس در مجلات مختلف و کتاب نگاشته است. وی عضو انجمن سلطنتی تاریخ و انجمن سلطنتی آسیایی در بریتانیا است ، و نیز استاد مدعو در دانشگاه آمریکایی شارجه در امارات متحده عربی و مرکز ماهواره ای دانشگاه جورج تاون در قطر است.

لازم به ذکر است که دکتر جیمز اونلی یکی از مهمانان خارجی شرکت کننده و ارائه دهنده مقاله در همایش خلیج فارس دانشگاه تهران بود که در سال 1388 برگزار گردید. که تعدادی از عکس های ایشان به همراه سایر اساتید حاضر در همایش قرار خواهد گرفت.

دکتر جیمز اونلی به همراه دکتر محمد باقر وثوقی (جزیره قشم)

 

ادامه نوشته

بررسي و شناسايي باستان شناسی زير آب بندر ريگ

بررسي باستان شناسي زير آب بندر ريگ

قسمت دوم :

گروه باستان شناسي زير آب پژوهشكده باستان شناسي بر اساس گزارش كشف تعداد زيادي اشياء از بستر دريا توسط صيادان محلي و بنابر تقاضاي ميراث فرهنگي استان بوشهر مبني بر بررسي سواحل روستاي جزيره جنوبي ( بندر ريگ ) در اسفند ماه سال 81 به محل مورد نظر اعزام شد . اين گروه را دو نفر از غواصان حرفه اي از بخش خصوصي همراهي مي نمودند .

گروه بررسيگر جهت انجام غواصي در آبهاي ساحلي جزيره جنوبي ناگزير بود يك دستگاه قايق موتوري با پرداخت مبلغي زياد در اختيار گرفته و هر روز مسير طولاني دريا تا ساحل را بر روي قايق و از ساحل تا محل اسكان گروه را با ماشين طي نمايد . كه اين نقل انتقال هر روز با وجود وسايل سنگين و حساس غواصي بطور مضاعفي دشوار و خسته كننده بود . اگر چه طوفاني بودن دريا در بسياري از روزها مانع ادامه كار غواصي و تفحص در زير آب بود اما اعضاي گروه با روحيه و بر اساس برنامه اي از پيش طراحي شده به جستجو در بستر دريا همچنان ادامه دادند . طي سه هفته كار مداوم و علارغم مشكلات فراوان گروه موفق به كشف محوطه اي وسيع در عمق 5 تا 10 متري ساحل گرديد كه در برگيرنده آثار فراواني شامل ظروف سفالين ، قطعات شكسته سفال بويژه قطعات آنفورا ، زره و كلاه خود ، سنگ لنگر و ديگر اشياء بود . 

ادامه نوشته

انتشار دومین ویژه‌نامه نخستین همایش تاریخ مجلس با 44 عنوان مقاله

بخشی از مقالات این همایش پیش از این منتشر شده و اکنون بخش دوم مقالات همایش مزبور که در سال 89 منتشر شد در اختیار دوستداران قرار می گیرد.

سردبیر این مجموعه در یادداشتی نوشته است:

«یکی از اساسی ترین حوزه های مجلس پژوهشی به این نکته اختصاص دارد که چرا مجلس شورای ملی در طول تاریخ هفتاد و اندی ساله خود نتوانست آنچنان که باید و شاید به نقش خود عمل کند. به عبارت دیگر آسیب شناسی مجلس داری در ایران یک گرایش پژوهشی است که می باید روی آن کار کرد و نقاط ضعف کار مجلس را استخراج نمود تا بتوان قضاوت بهتری در باره مجلس داشت.

آنچه در همایش تاریخ مجلس ـ که سعی کردیم سالانه برگزار شود ـ مد نظر ما بوده این است که تلاش شده است تا مجلس محور پژوهش های مستقل پژوهشگران بوده و ابعاد مختلف تاریخ مجلس روشن شود. امیدواریم توانسته باشیم به این هدف خود برسیم.

از تمامی شرکت کنندگان در این همایش که با نگارش مقاله بر ما منت گذاشتند و به افتخار دادند، سپاسگزاری می کنیم.»

شایان ذکر است که در این همایش مقالاتی مرتبط با مجلس و خلیج فارس نیز از سوی محققان ارائه گردیده است.

این ویژه‌نامه که ضمیمه شماره 12 فصلنامه پیام بهارستان است، در تابستان 1390 منتشر شده است و دارای مقالاتی با عناوین زیر است:

ادامه نوشته

خلیج فارس در دوران ساسانیان

خلیج فارس در دوران ساسانیان

منابع چینی از ارتباط دریانوردان این کشور با سواحل عدن و خلیج فارس در قرن ششم و هفتم میلادی اطلاع می دهند. مورخین اسلامی چون طبری، بلاذری و دینوری این مطالب را تایید می کنند و شواهد باستان شناسی در سراسر جنوب شرق آسیا نیز گویای ارتباط دریایی ایران و چین است. استقرار ایرانیان در سیلان که یکی از ایستگاه های مهم به طرف آسیای جنوب شرقی محسوب می شد، به منظور نظارت هر چه بهتر آنان بر تجارت پر سود با چین بوده است. در نزدیکی سواحل چین سکه های ساسانی پیدا شده و این آثار گواه ارتباط تجاری بین ایران و چین است.

تجارت دریایی خلیج فارس و چین

منابع چینی از ارتباط دریانوردان این کشور با سواحل عدن و خلیج فارس در قرن ششم و هفتم میلادی اطلاع می دهند. مورخین اسلامی چون طبری، بلاذری و دینوری این مطالب را تایید می کنند و شواهد باستان شناسی در سراسر جنوب شرق آسیا نیز گویای ارتباط دریایی ایران و چین است. استقرار ایرانیان در سیلان که یکی از ایستگاه های مهم به طرف آسیای جنوب شرقی محسوب می شد، به منظور نظارت هر چه بهتر آنان بر تجارت پر سود با چین بوده است. در نزدیکی سواحل چین سکه های ساسانی پیدا شده و این آثار گواه ارتباط تجاری بین ایران و چین است. تعدادی از این سکه ها متعلق به دوران قباد ساسانی است و محل ضرب آنها فارس و مناطق مجاور آن هستند و به احتمال زیاد از طریق دریا به آنجا راه یافته اند. یک سند سریانی نشان می دهد که دریانوردان نسطوری ایران در زمان ساسانیان در قسمت هایی از جنوب شرق آسیا مستقر شدند.

تردیدی نیست که واژه کله در زبان سریانی نام عربی محلی به معنای قلعه بوده که بازار مکاره مهمی در شبه جزیره مالزی محسوب می شد. همچنان که پیش تر گفته شد بنا به گفته پروکوپیوس ایرانیان در هندوستان و سواحل آن، بازار تجارت ابریشم را در انحصار خود داشته اند. این ابریشم از طریق دریا به سیلان می رسید و ظاهراً دریانوردان ایرانی در حمل و نقل آن به سوی جنوب شرق آسیا و چین دخالت داشته اند. در تواریخ سلسله شاهان چین مربوط به اواخر قرن چهارم تا آغاز قرن هفتم میلادی تمامی محصولات هندوچین، سیلان، هندوستان و عربستان و ساحل شرقی آفریقا را امتعه پوسی یعنی ایران زمین می نامیدند. چینی ها اعراب را با نام (تاشی) می شناسند که همان واژه «تاجیک» یا «تازیک» فارسی است.

به این ترتیب می توان دریافت که این ایرانی ها بودند که اعراب را با همان نامی که قبلاً خود اعراب بر آنها نهاده بودند، به چینی ها شناساندند. نهرها و آبادی های بین النهرین در دوره شاپور دوم ساسانی به عنوان انبار کالاهای چین و هند شناخته شدند. کالاهای ایرانی در چین از شهرت خاصی برخوردار بودند که از جمله می توان از قالی های بابلی، مروارید، خشکبار و گل سیرافی نام برد. حوزه جغرافیایی تولید این مصنوعات نشان می دهد که احتمالاً این کالاها از طریق دریا به چین فرستاده شده است.

در یک جمع بندی کلی می توان گفت که تجارت ایران و چین که از دو مسیر زمینی جاده ابریشم و دریایی-جاده ادویه-انجام می پذیرفت، در دوره ساسانیان وارد مرحله جدید شد و حجم تبادلات دریایی به نسبت به جابجایی کالاها از زمین، بیش از پیش افزایش یافت. در این میان سیلان به عنوان توقفگاه اصلی بین چین و ایران از اهمیت بسیاری برخوردار شد و ساسانیان به حفظ امنیت و ثبات سیاسی و اقتصادی این جزیره مهم توجه خاصی نشان دادند. در اواخر دوره ساسانیان اداره تجارت دریایی این مناطق به دست ایرانیان افتاد و از این راه درآمد بسیاری نصیب تجار و بازرگانان ایرانی ساکن در بنادر عمان، عدن و خلیج فارس گردید. از این نظر می توان دوره ساسانیان را آغاز تجارت دریایی گسترده بین ایران و چین دانست. این روند در قرون نخستین اسلامی ادامه یافت و طی این دوران، بازرگانی دریایی میان چین و ایران رشد و رونق بسزایی یافت.

ادامه نوشته