برگزاری مراسم نکوداشت مقام علمی دکتر علیمحمد ولوی

مراسم نکوداشت مقام علمی آقای دکتر علیمحمد ولوی، رئیس پیشین انجمن ایرانی تاریخ و عضو هیئت علمی دانشگاه الزهرا (س)، سه شنبه 30 مهر 1392 با حضور استادان، دانشجویان و علاقه مندان رشته تاریخ برگزار می شود.

در ادامه سلسله نشست های نکوداشت استادان تاریخ، انجمن ایرانی تاریخ وظیفه خود می داند از مقام علمی دکتر علیمحمد ولوی، رئیس پیشین انجمن و استاد دانشگاه الزهرا تقدیر به عمل آورد.

بدین وسیله از کلیه استادان، پژوهشگران، دانشجویان و علاقه مندان تاریخ دعوت می شود در جلسه بزرگداشتی که به این مناسبت از ساعت 16 روز سه شنبه مورخ 1392/07/30 در تالار حکمت پژوهشگاه علوم انسانی برگزار می شود، حضور به هم رسانید.

آدرس: تهران، بزرگراه کردستان، خیابان 64غربی،پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

تحليلي بر روند قدرت‌گيری انگليس در خليج فارس (از اواسط صفويه تا پايان نيمه اول قاجاريه 1030 ـ 1264 ق

نویسنده: محمد شورميج*

، سال هفتم، شماره چهارم، زمستان 1389، 87 ـ 104

Tārikh dar Āyene-ye Pazhuhesh, Vol.7, No.4, Winter 2011

چكيده

خليج فارس همواره از مناطق بسيار حساس، سوق‌الجيشي و تجاري خاورميانه بوده است، از اين‌رو، در طول تاريخ منشأ تحولات متنوعي شده است. از مسائل بسيار مهم و قابل بحث در خليج فارس، بررسي چگونگي سلطه استعمارگران، به خصوص انگليسي‌ها بر كرانه‌هاي ساحلي آن و به ويژه كرانه‌هاي تحت حاكميت ايران مي‌باشد. در اين پژوهش، چگونگي روند قدرت‌گيري انگليس و تضعيف قدرت سياسي ايران در كرانه‌هاي خليج فارس از اواسط حكومت صفوي تا آغاز حكومت ناصرالدين شاه (1030 ـ 1264ق) تحليل و بررسي مي‌شود. مسئله و هدف اصلي پژوهش، بررسي چگونگي قدرت‌يابي قبايل و اعراب محلي در منطقه خليج فارس و سياست انگليس در تقويت آنها و سلطه بر منطقه است.

كليد واژه: خليج فارس، انگليس، حاكميت محلي، حاكميت ايران و قبايل عرب خليج فارس.

مقدمه

خليج فارس با وسعت حدود 850/232 كيلومتر مربع، تقريباً نصف درياي خزر است. از نظر عمق آب، جزو درياهاي كم عمق جهان است. اهميت خليج فارس به سبب موقعيت استراتژيك، ژئوپليتيك و تجاري آن است، از اين‌رو، همواره مورد توجه قدرت‌هاي بزرگ استعماري بوده است.

تاريخچه آغاز دخالت انگليس در خليج فارس از سال 995ق/1616م و با گرفتن پايگاه تجاري در بندر جاسك شروع شد و تا اواخر قرن هيجدهم ميلادي فعاليت آنها بيشتر تجاري بود.1 از حدود سال 1798 ـ حدود1862م، تغيير محسوسي در سياست انگليس صورت گرفت و از جنبه‌هاي اقتصادي به سوي منافع سياسي در خليج فارس روي آورد. اين منافع جديد، تماماً در اطراف تأمين نيازمندي‌هاي دفاعي حكومت هند و امپراتوري انگليس در خليج فارس دور مي‌زد. و بر همين اساس، بتدريج دولت انگليس و شركت هند شرقي در امور سياسي اعراب دخالت نمودند.2

اهميت موضوع پژوهش در اين مسئله است كه چگونه حاكميت ايران بر كرانه‌هاي خليج فارس كم‌رنگ شد و انگليس سلطه كامل بر آن يافت، بر اين اساس، روند تضعيف حاكميت ايران بر كرانه خليج فارس و چگونگي سلطه انگليس بر آن بررسي مي‌شود.

در زمينه پيشينة پژوهش مذكور بايد گفت كه در مورد خليج فارس كتاب‌ها و مقاله‌هاي بسياري به نگارش درآمده است. محمدباقر وثوقي در تاريخ خليج فارس و سرزمين‌هاي همجوار، اطلاعات خوبي در زمينه پيشينة تاريخي خليج فارس و ورود انگليسي‌ها مي‌دهد. پيروز مجتهدزاده نيز در مورد شيخ نشين‌هاي خليج فارس اطلاعات بسيار خوبي مي‌دهد، ولي هيچ يك به بررسي چگونگي قدرت‌گيري انگليس و تضعيف ايران در خليج فارس نمي‌پردازند. همايون الاهي و ناصر تكميل همايون، اطلاعاتي در زمينه انگليسي‌ها در خليج فارس مي‌دهند، ولي به ريشه‌يابي روند قدرت‌گيري انگليس در خليج فارس نمي‌پردازند. در اين پژوهش سعي مي‌شود علل تضعيف قدرت مركزي ايران در خليج فارس از اواسط صفوي تا نيمه اول قاجاريه به شكل تحليلي ريشه‌يابي شود.

طرح مسئله

ادامه نوشته

برگزاری کارگاه تخصصی«مبانی نظری و عملی تاریخ شفاهی»

کارگاه تخصصی «مبانی نظری و عملی تاریخ شفاهی» ویژه دانشجویان و فارغ التحصیلان مقاطع دکتری و کارشناسی ارشد رشته های تاریخ و کارآفرینی برگزار می شود.

انجمن ایرانی تاریخ در نظر دارد کارگاه تخصصی مبانی نظری و عملی تاریخ شفاهی را ویژه دانشجویان و فارغ التحصیلات مقاطع دکتری و کارشناسی ارشد رشته های تاریخ و کارآفرینی برگزار نماید.

این کارگاه روز پنجشنبه 16 آبان 1392 با حضور خانم فائزه توکلی در ساختمان آرشیو ملی برگزار می شود.

هزینه کارگاه 200000ریال و برای اعضا 150000ریال در نظر گرفته شده و قابل واریز در کلیه شعب بانک تجارت به شماره حساب 0285409012 به نام انجمن ایرانی تاریخ می باشد.

به کسانی که به موفق به گذراندن آزمون پایان دوره شوند، گواهی اعطا خواهد شد.

علاقه مندان به ثبت نام با شماره تلفن [phone] تماس برقرار نمایند.

برده داري در خليج فارس

تاريخ اقتصاد - در قرن نوزدهم، بيشتر بردگان را از آفريقا و به خصوص زنگبار يا حبشه به خليج فارس مي آوردند.
     از تعداد بردگاني كه از اين طريق وارد خليج فارس مي شد، اطلاع دقيقي در دست نيست. منابع انگليسي تعداد آنان را در نيمه اول قرن 19م قريب بيست هزار نفر مي دانند. در سال 1811م كاپيتان توماس اسمي، كه براي بررسي سواحل آفريقا به اين مناطق رفته بود، گزارش داد: صادرات سالانه برده به هند و خليج فارس ده هزار نفر است. البته خود بر حدسي بودن اين ارقام تاكيد كرده است. هم او در سال 1844م گزارش داد كه نيمي از جمعيت زنگبار را بردگان تشكيل مي دهند. منابع انگليسي در سال 1842م تعداد بردگان وارد شده به سواحل ايران را 1800 تن نوشته اند. در همين سال، 300 برده به بوشهر وارد شد كه بيشتر آنها به عثماني انتقال داده شدند. در سال 1847م از مجموع 1150 برده وارد شده به بوشهر،1100 نفر آفريقايي و بقيه حبشي بودند. هر برده ارزش خاص خود را داشت.
    جي بي كلي اشاره مي كند كه سيد سعيد، متحد انگلستان و امام مسقط، بزرگ ترين نظام تجارت برده را در مشرق زمين ايجاد كرده بود. البته اغراق گويي هاي او را نيز نبايد از ياد برد. او در ادامه مي افزايد: از اواخر قرن 17، كه عمان بر زنگبار تسلط يافت، اين محل به مركز اصلي تجارت برده در سرتاسر منطقه خليج فارس تبديل شد. تجار اروپايي و مسقطي برده ها را از طريق تنگه هرمز به بنادر گوناگون مي آوردند و از اين طريق، آنان را به ايران و عراق مي فرستادند. بحرين، كويت، راس الخيمه و شارجه نيز به عنوان واسطه گران، بخشي از اين تجارت را در دست داشتند. برده هايي كه به مقصد ايران فرستاده مي شدند، عمدتا در بوشهر پياده مي شدند يا گاهي در بندر لنگه در اختيار تجار ايراني، هندي و عرب قرار مي گرفتند. فصل برداشت خرما مهم ترين فصل خريد و فروش بردگان بود. مشاغل غلامان درخليج فارس عبارت بود از: خدمات نظامي و اداري كه در مراكز مهم ساحلي همچون بوشهر، بندرعباس، بصره، ريگ، لنگه، دبي، ابوظبي، شارجه، كويت، راس الخيمه و بحرين به فعاليت مي پرداختند. آنان علاوه بر زراعت، امور شهري، خانه داري، حفر آب راه و قنوات در كرمان، فارس و عمان، به صيد مرواريد و ماهي گيري نيز مشغول به كار مي شدند و در صورت داشتن سواد و حرفه، در پست هاي مهم اداري يا منشي گري، گمرك و ديگر كارهاي تجاري منصوب مي شدند.به دليل وزش بادهاي موسمي، تجارت برده تنها طي ماه هاي مه تا سپتامبر صورت مي گرفت. واردات غلام و برده به ايران بين قرون 18و19م افزايش يافت. دليل اين افزايش ورود برده به ايران را بايد در افزايش نياز داخلي به نيروي نظامي وگسترش تجارت بين الملل دانست. اين نياز به وارد كردن غلامان به ايران از مسير خليج فارس، با سلطه انگلستان بر تجارت اقيانوس هند و منطقه خليج فارس همزمان شد. در اين دوره، قسمت اعظم تجارت منطقه در دست انگلستان بود و نظارت بر اين تجارت نيز به طور صد در صد، از سوي ناوگان دريايي انگلستان صورت مي گرفت.

ادامه نوشته

تقدير از داوران جشنواره رسانه هاي مجازي خليج فارس

مراسم تقدير از هيات داوران جشنواره رسانه هاي مجازي خليج فارس با حضور دكتر حسن نجفي سولاري؛ مشاور وزير و رئيس مركز توسعه فناوري اطلاعات و رسانه هاي ديجيتال وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي در مجتمع فرهنگي هنري رسول مهر برگزار مي شود. در اين مراسم ضمن تقدير از هيات داوران جشنواره رسانه هاي مجازي خليج فارس، لوح تقدير و احكام هيات داوران و اعضاي شوراي عالي سياستگذاري و برنامه ريزي جشنواره هاي فرهنگي، رسانه اي و قرآني استان تهران توسط مشاور وزير و رئيس مركز توسعه فناوري اطلاعات و رسانه هاي ديجيتال با هدف برگزاري هر چه بهتر جشنواره رسانه هاي برخط امام رضا(ع) اهدا خواهد شد. جشنواره رسانه هاي برخط امام رضا(ع) از سالروز ولادت امام رضا(ع) آغاز شده و تا سالروز ولادت امام كاظم(ع) ادامه خواهد داشت.

روزنامه ايران، شماره 5475 به تاريخ 9/7/92، صفحه 20

تحلیل و بررسی آثار قلمی خاندان فرامرزی پیرامون خلیج فارس

دانشکده ادبیات و علوم انسانی

 

تحلیل و بررسی آثار قلمی خاندان فرامرزی پیرامون خلیج فارس

 

نگارش:

علیرضا محسنی ابوالخیری

 

استاد راهنما:

دکتر محمد باقر وثوقی

 

استاد مشاور:

دکتر فرج الله احمدی

 

پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد

در رشته تاریخ- مطالعات خلیج فارس

زمستان 1391

چکیده:

     رساله‌ای که در پیش رو دارید با عنوانِ «تحلیل و بررسی آثار ِ قلمی خاندان فرامرزی پیرامون خلیج فارس» در صددِ افزدون منبع جدیدی بر منابعِ فارسی مطالعات خلیج فارس است. احمد فرامرزي و عبدالرحمن فرامرزي از نويسندگان و روزنامه ‌نويسان بزرگ تاريخ معاصر ايران، پيرامون خليج فارس بسيار بر اوراق و اسناد تارخ معاصر قلم زده‌اند با اين وجود قسمت اعظم نگاشته‌هاي آنان- كه منبعي موثق در تاريخ معاصر خليج فارس محسوب مي‌شود – ناشناخته مانده است. اين رساله براي شناخت و تحليل اين آثار به پا خاست و فرضيه‌ي خود را بر مبنای صلاحیت علمی این دو نویسنده و جنوبی بودن آن‌ها ، این گونه قرار داد: « آثار خاندان فرامرزي به عنوان نويسندگان بومي و آشنا بر منطقه‌ي خليج فارس در اواخر قاجاريه و دوران پهلوي، در مطالعات تاريخي، سياسي، فرهنگي و اجتماعي خليج فارس، داراي اهميت و جايگاه والايي مي باشد».

     به منظور اثبات و یا رد فرضیه‌ي بالا ضروری بود با روشی توصیفی و تحلیلی، اولاً، چون این دو نویسنده، جنوبی و از طايفه‌اي تأثیرگذار در تحولات اجتماعی و سیاسی بستک و فرامرزان (از نواحی پس کرانه‌ای بندر لنگه) بودند، پیشینه‌ای از نیاکان آنان ارائه گردد؛ ثانیاً، از آن جا که این دو نویسنده، قسمتِ مدیدی از عمر خود را در سواحل خلیج فارس گذرانده‌اند، زندگی نامه مفصلی از آنان به تصویر کشیده شود و ثالثاً، نگاشته‌های آنان در مورد خلیج فارس با معیارهايی چون نوع داده‌ها، ارزش داده‌ها، دغدغه‌های دو نویسنده پیرامون خلیج فارس و شیوه‌ي نگارش، ارزیابی گردد.

     در نهایت فرضیه‌ي رساله‌ي حاضر اثبات گردید. ایران دوستی و دغدغه‌های ملی‌گرایانه‌ی این دو نویسنده‌ي جنوبی در خلیج فارس، تسلط کامل آنان بر زندگی اجتماعی و وضعیت سیاسی و اقتصادی دو ساحل خلیج فارس و قلمي تحليلي، به آثار آنان جایگاه والايي بخشیده است. رساله‌ي حاضر، به سبب گردآوري نظام‌مند و تحليل آثار اين دو نويسنده‌ي متفكر در تاريخ خليخ فارس، منبعي موثق در مطالعات خليج فارس محسوب مي‌شود.

 

     کلمات کلیدی: آثار احمد فرامرزی، آثار عبدالرحمن فرامرزی، خلیج فارس، تحليل

کتابشناسی خلیج فارس در ده سال اخیر

پایگاه پیشینه کتاب شناسی بسیاری از آثار انتشار یافته پیرامون خلیج فارس در ده سال گذشته به زبان فارسی را به صورت فهرست وار تقدیم می نماید:

لازم به ذکر است که سی اثر ابتدایی با توضیحات بیشتر و پنجاه اثر بعدی با توضیحات کمتری معرفی شده اند از طرفی در پایان فایل پی دی اف کتاب شناسی خلیج فارس کتابخانه ملی نیز در دسترس قرار گرفته است تا کتابشناسی خلیج فارس به صورت کاملتری در دسترس علاقمندان قرار گیرد.

۱-دفتر ششم پژوهشنامه خلیج‌فارس، به کوشش عبدالرسول خیراندیش و مجتبی تبریزنیا

دفتر ششم «پژوهشنامه خلیج فارس» دربردارنده نتایج تحقیقات گروهی از پژوهشگران و صاحبنظران در حوزه تاریخ، باستانشناسی، زبانشناسی، مردم‌شناسی و منبع‌شناسی خلیج فارس با هدف معرفی نقش ایرانیان در ساخت تاریخ و فرهنگ و تمدن منطقه به کوشش دکتر عبدالرسول خیراندیش و مجتبی تبریز‌نیا می باشد.

این اثر به همت موسسه خانه کتاب در اردیبهشت‌ماه سال ۱۳۹۲ به قیمت ۲۵۰۰۰۰ ریال منتشر گردیده است

۲- «وقایع نگاری خلیج فارس، بخش تاریخ ایران» ‌  اثر ج. ج. لوریمر

«وقایع نگاری خلیج فارس، بخش تاریخ ایران»  با عنوان اصلی «The Gazetteer of The Persian Gulf, Oman and Centeral Arabia, Calcutta, India, 1915» است، که به وقایع‌نگاری تاریخی، جغرافیایی،‌ اجتماعی و… کشورهای حوزة خلیج فارس می‌پردازد. این کتاب توسط عبدالمحمد آیتی از متن عربی به فارسی و با نظارت و مقدمة دکتر حبیبی ترجمه شده است.

این اثر توسط انتشارات بنیاد ایران شناسی در سال ۱۳۸۸ در ۳۱۳ صفحه و با قیمت ۱۵۰۰۰۰ریال منتشر گردید.

۳- وصف خلیج فارس در نقشه‌های تاریخی، به کوشش آقایان محمدحسن گنجی، محمدباقر وثوقی، جواد صفی‌نژاد، امیرهوشنگ انوری و خانم فاطمه فریدی‌مجید، همراه با مقدمه، تدوین و بازبینی دکتر حسن حبیبی

ادامه نوشته