در سال 1909 میلادی پس از سی سال که فعالیتی از انگلیسیها در باسعیدو به چشم نمی خورد ، بار دیگر انبارهای سوخت آنها برای کشتی ذخیره گردید که در جنگ جهانی دوم مورد استفاده قرار گرفت . پس از پایان جنگ دوم جهانی به فعالیت این بندر خاتمه داده شده و انتشار خبر برچیدن پرچم انگلیس از پایگاه با سعیدو و تصرف آن تاسیسات موجب گردید که یادداشت اعتراض آمیزی تسلیم وزیر امور خارجه ( وقت ) ایران گردید .در سپتامبر 1933 میلادی خبراین مسئله در مطبوعات انگلیس منتشر شد . چندی بعد از انتشار این خبر فرمانده ناوگان انگلیس در خلیج فارس از جزیره تمب مار راهی جزیره قشم شد . و درپی آن صاحب منصب آنجا را که حسین محمد تبعه ایران بود ، بازداشت کرد.

منبع: وبلاگ روستای باسعیدو

 

(باسعیدو) بندرگاهی است در دماغه شمال غربی انتهای جزیره (قشم) و قریه آن دارای نخلستان و برجها و قلعه های باقیمانده از قرون مختلف است که نشان قدمـت و اهمیت آن است. کوه (تاغ) در غرب قریه (باسعیدو) آنرا از بخشهای بایر مجاور جدا میکند . در دوران ( فتحعلی شاه ) قاجــار انگلـستان موفــق شــد از شاه اجــازه بگیرد که بندرگاه و پایگاهی در شرق (باسعیدو) در نقطه ای که کوه (تاغ) قریه را از اراضی بایر جدا میکند بنا سازد.

کلیسای انگلیسی ها در باسعیدو

 

داستان باسعیدوی قشم و انگلیسیها

پس از تصرف این نقطه نیـــروی دریــائــی انگلســتان در سال ( 1819 میلادی – 1234 هـ ) همراه با سایر تاسیسات نظامی در جزایر هنگام و هرمــز – بامر نایب السـلطــنه هندوســتان –پایگاه دریائــی بزرگی که دارای چندیــن آسایشــگاه برای سربازان – انبار ذغال – بهداری – زمین ورزشی – تاسیسات بی سیم و اسکله بود در این محل تاسیس کرد که ظاهراً برای مبارزه با دزدان دریائی قبیله (جواسم) و اعراب (بنی هوله) و جلوگیری از تجـارت برده فروشی احداث شده بود ، ولی از آن برای سرکوبی اعراب سواحــل عربــســتان و انهدام ناوگان دریائی و بازرگانی ایران و مراقبت بر اوضاع سیاسی سواحــل خلیج فارس و نظارت بر اعمال رقبای سیاسی دول اروپائی در خلیج فارس مورد استفاده قرار میگرفت .

در سال ( 1882 میلادی – 1295 هـ ) وزارت مستعــمرات انگلستان بعلت کشتار مالاریا ، بیوک ، حصبه ، در بین افراد مستقر در این پایگاه بسر فرماندهی انگلیس در هندوستان دستور برچیدن پایگاه و تقلیــل تمرکز نیروهای دریائی در این منطقه را صادر کرد ولی شعبه ای از تلگرافــخــانه (هندواروپ) به آنجا منتقل شد که با بندرعباس و جاسک و کراچی ارتباط داشت .

در سال ( 1909 میلادی – 1326 ه ) بار دیگر انبار ذغــال این منطقه آکنده شد و در جنگ جهــانی اول تاسیسات دیگر آن مورد استـفاده قرار گرفت و پرچم انگلیس هم چنان بر فراز پایگاه (باسعیدو) برافراشته بود و بنا بنوشته ( سدیــدالسلطنه )

« ... تدریجاً بعنوان مالکیت مقدار محوطه پنج هزار زرع اراضی ایـران متصرف و ابنیه عالیه ای بنا نهاده اند و انگلیسی زیاد در آنجا مقیم شدند.!...»

پایـان جنـگ جهانی اول به فعالیــت این پایگاه خاتــمه داد، و حکومــت هنــدوستان گروهی ایرانی و انگلیسی را مامور حفاظــت از تاسیــسات پایگاه نمود که پرچــــم انگلیس بر فراز پایگاه در اهتـــزاز بوده و شبها چراغهای دریائی برای کشتیـــهای تجاری و بازرگانی روشن باشد.

پس از تشکیــل نیروی دریائــی ایــران در ســال ( 1311 هجری شمسی – 1933 میلادی ) مرحـــوم (دریادار بایندر) فرمانده نیروی دریائی وقت ایران تصمیم به اقدام به تصرف پایــگاه نظــامی انگلیســی (باسعیدو) گرفت و به ( ناوبان جعــفـر فزونی) فرمانــده ناو پلــنــگ دستور محور آثار تصـرف انگلستان در (باسعیدو) وبرچیدن پایگاه آنها را صادر کرد. در تابستان (1312 هـ ش – 1934 میـلادی ) ناو پلنگ ماموریت خود را انجام میدهد و پرچم ایران را به جای پرچم انگلستان در آنجا بر می افرازد . این اقدام موجب یک سلسله گفتگوها و کشــمکــشــهای سیاسی میگردد تا آنجا که موضوع به مجــالــس قانونگذاری ایران و انگلیس و جامعه ملـل میکشد و یکبار تلاش نظامی انگلیس با فرستادن قایــق موتوری مسلح به منطقه راه به جایی نمی برد و آقای (تیش) مامور مقیم انگلیسی ناکام از افراشتن پرچم انگلیس به بحرین فرار میکند . یک بار نیز در ( 7 مهرماه 1312 هجری شمسی – 1934 میلادی ) فرمانده ناوگان انگلیس درخلیج فارس با کشتی جنگی (شورهام) ازپایگاه غصبی این کشور در (تنب) به (باسعیدو) رفته و مامور گمــرک ایرانـی مقیم آن منطقه را بازداشت کرده وپس از بازجویی در کشتی جنگی ، با همان وسیله وی را به بندرعباس تبعید نمودند !؟

در 14 مهـرماه ( 1312 ه ش – 1934 میــلادی ) ، (حاج محــتــشــم الــسلطــنـه اسفندیاری) نماینده مجلس ایران وزیــر امــور خارجه را جـهــت توضیح مسـئـله و اقدامات انجام یافته از سوی دولــت به مجلس دعوت کرد که مشارالیه ضمن تائــیـد کل مطلب مراتـب اقدامات و اعتراضات دولت ایران به دولت انگلیس را به اطلاع نمایندگان میرساند و با بالا گرفتن اختلافات ایــران و انگلیس بخصوص با توجه به ادعای اراضــی دولت انگلیس بر منطـقــه (باسعـیدو) دولــت ایــران شکایتی به دبیرخانه (جامعه ملل) تسلیم نمود و مرحوم ( ذکاء الملک فروغی) از طرف دولت ایران مامور حظور در جلسه داوری (دیوان لاهه) به عنوان نماینده ایران و دفاع از حقوق حقه ایران شد که با ارائه دلایل منطقی و تاریخی با وجود انگلیـسـی بودن ریاست وقت دیوان – اتفاق آراء آنان بـنفع حقانیت ایران صادر شد و انگلیس تخلیه (باسعیــدو) را پذیرفت ودر ( 12 فروردیــن ماه 1314 ه ش – 1936 میــلادی ) وزیر امور خارجه انگلیس به ایـران رسماً اطــلاع داد که تاسیــسات (باسعیدو) به بحرین منـتـقـل خواهد شد و در روز ( 27 بهمن 1314 هـ ش – 1936 میــلادی ) حکومت بندرعبـاس طی تــلـگرافی به وزارت امور خارجه اعلام نمود که در روز ( 20 بهمن 1314 هـ ش – 1936 میلادی ) تخلیه (باسعیدو) ازطرف قوای بحریه انگلیس رسماً پایان پذیرفته است .

ساختمان تلگراف انگلیسی ها در باسعیدو

بنا براین پس از برداشتن پرچم انگلیس از (باسعیدو) این پرچم از جزایر هنگام و هرمز و سپس از بوشهر و از فراز چـــراغ راهنمـائی های دریائی برداشـتـه شد و (باسعیدوی قشم) پس از ( 101 سال ) که از خاک ایران عمــلاً متزع شده بود به آب و خاک ایران بازگشت.

دکتر منصور جلالی

بندرعباس- درگستره تاریخ و زبان

صفحه نگار: مجتبی حاجی زاده

منبع : وب سایت هرمزگانی دات نت

 

اسکله باسعیدو (قشم)

اسكله باسعيدو (قشم) واقع در روستای باسعیدو در بخش شهاب از توابع شهرستان قشم و از نقاط دیدنی استان هرمزگان در جنوب ایران است.

«اسکلهٔ باسعیدو قشم» که تاریخ بنای آن به دوران سلطنت ساسانیان بر می‌گردد ، در آخرین مرز باختری جزیره قشم و در ۱۲۰ کیلومتری شهر قشم قرار دارد . این اسکله از دوران ساسانی است و در دوره‌های بعد نیز از آن استفاده شده‌است. اسکله از سنگ‌های بزرگ رودخانه‌ای «قلوه سنگ و ملات گچ زنده» ساخته شده‌است. در دوره مغول نیز از چنین سنگ‌ها و ملاتی استفاده می‌شده اما در بناهای مغول، قلوه سنگ‌های کوچک‌تری به کار می‌رفته‌است. پهنای نخستین اسکله ، بین ۳-۴ متر که در مد تنها ۱٫۵ متر آن پیداست. در اواخر دوره تیموری و اوایل صفوی ، این اسلکه تعمیر شده و دو رویه خاوری و باختری آن را با دو دیوار به کلفتی ۲ متر و با سنگ‌های رودخانه‌ای تراشیده شده، روسازی و سپ سبا ساروج بندکشی کرده‌اند، به همین دلیل پهنای اسکله به ۶ متر رسیده‌است. این گونه تعمیر و روسازی، در دژهای تیموری لافت و آرامگاه پیر خضر، در بندرعباس نیز انجام شده‌است.

 

قبرستان انگليسي ها

اين قبرستان باقي مانده محل زندگي شماري از انگليسي ها در زمان فتحعلي شاه است.

از اين مكان كه در ۱۲۰كيلومتري شهر قشم در بندر باسعيدو قرار دارد و تنها قبر شماري از ماموران دولت انگليس، دكل ديدباني و قلعه كوچك ساحلي، اسکله سنگی و توپ باقي مانده است.

 

از جمله موارد ديدنى اين قبرستان علاوه بر سنگ گورهاى قديمى و شکسته، وجود يک ستون يادبود در آن است که همچنان تا به امروز به يادگار مانده است.