دانشگاه تهران

دانشکده ادبيات و علوم انسانی

گروه تاريخ

 

عنوان

بررسی وضعیت توقفگاه ها­ی مسیر بندر عباس به اصفهان

در سفرنامه­ ها­ی عصر صفوی

 

 استاد راهنما:

دکتر محمد­باقر وثوقی

 

استاد مشاور:

دکتر فرج الله احمدی

 

نگارش:

مریم شاه حسینی

 

پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد

در رشته تاریخ- گرایش مطالعات خلیج فارس

 

شهریور ماه 1391

 

نمره دفاعیه : 19/5

 

چکیده:

در دوره صفوی به دنبال حضور پرتغال در منطقه خلیج فارس و تصرف جزیره هرموز از سو­ی آنان، توجه شاهان نخستین صفوی به اهمیت و جایگاه اقتصادی و بازرگانی خلیج فارس و نواحی جنوبی ایران جلب گردید ولی به دلیل مشکلات داخلی و حملات دشمنان خارجی، مجالی برای پرداختن به این موضوع فراهم نشد تا اینکه شاه عباس اول بعد از دفع حملات ازبکان و عثمانی ها و آرام نمودن اوضاع کشور، با انجام اقداماتی همچون انتقال پایتخت به اصفهان و بر­انداختن خاندان ذوالقدر در فارس و نیز حذف هرموز از صحنه تجارت خلیج فارس و توجه به بندرعباسی به عنوان لنگر­گاه جایگزین آن، امور مربوط به نواحی جنوبی ایران را تحت کنترل خود در­آورد. در همین راستا برای گسترش روابط و مناسبات سیاسی و نیز به انحصار در­آوردن تجارت منطقه، سیاست تسهیل امور تجاری را از طریق ایجاد و رونق راه کاروانی بندرعباسی به اصفهان، در رأس برنامه ها­ی خود قرار داد که البته از سو­ی جانشینان او نیز دنبال گردید. به این ترتیب این راه کاروانی که با عبور از شهر ها و قصبه ها و روستا ها­ی واقع در طول مسیر به اصفهان منتهی می­شد، به عنوان مهمترین شاهراه تجاری در عصر صفوی مورد توجه قرار گرفت؛ به طوری که همواره بسیاری از سیاحتگران و سفرا­ی خارجی بعد از توقف در بندرعباس، با کمک کاروان ها­ی در حال عبور در این مسیر، موفق به حضور در دربار صفوی می­شدند. این پژوهش در نظر دارد با کمک نوشته ها و شرح دیده ها و شنیده ها­ی این سیاحان، به شناساندن توقفگاه ها و منازل کاروانی شهری و روستایی واقع در این مسیر کاروانی پرداخته و وضعیت آنها را در جنبه ها­ی مختلف اقلیمی، اجتماعی، اقتصادی و معیشتی، بر پایه توصیفات و گفته ها­ی سفرنامه ها مورد تحلیل و ارزیابی قرار دهد. نکته حائز اهمیت اینکه در این پژوهش، علاوه بر شناخت راه کاروانی بندرعباسی به اصفهان؛ دیگر راهها­ی کاروانی متداول در عصر صفوی و توقفگاه ها­ی واقع در آنها نیز مورد مطالعه و بررسی قرار می­گیرد.

 کلید واژه: توقفگاه ها، بندرعباسی، اصفهان، راه کاروانی، سفرنامه ها، عصر صفوی.